Tüm kayıtlı öğrencilerimizin yararlanabileceği bir sözlük oluşturduk. Bu sözlük içinde, sınıflara göre ayrılmış ve derslerinizin içeriklerine göre
dizinlenmiş kavramlara, açıklamalara ve görsel unsurlara ulaşabilirsiniz.

Kavramları eklemeye, ünite ya da temaların kavram haritalarını baz alarak başladık. Ancak gün geçtikçe içeriği büyümekte
ve bir öğrencinin ilk başvuru kaynağı olmaktadır.

 

Üst taraftaki bölümü kullanarak; tüm sözlük içinde arama yapabileceğiniz gibi,
aşağıdaki linklerden sınıf sınıf, ders ders ya da ünite ünite kavramlar sözlüğünü gezebilirsiniz.

5. Sınıf >>> | Fen Bilimleri | Sosyal Bilgiler |

Ağız

Ağız

Yüzde, avurtlarla iki çene arasında, ses çıkarmaya, soluk alıp vermeye ve besinleri içine almaya yarayan organ.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Akciğer

Akciğer

Göğüs kafesinin büyük bir bölümünü dolduran ve solunum organının temeli olan, sağlısollu iki parçalı organımızdır.

Akciğer, hava soluyan omurgalılardaki temel solunum organıdır. Ana görevi atmosferdeki oksijeni kan dolaşımına nakletmek ve dolaşımdaki karbondioksiti atmosfere çıkartmaktır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Ampul

Ampul

Ampul elektrik akımıyla temas ettiğinde akkor durumuna gelerek ışık yayan, içinde argon gazı bulunan armut biçimli cam şişedir. Ampulün içinde çok ince biçimde tasarlanmış filaman adı verilen, genelde volfram metalinden yapılmış, iki ince destek çubuğu ile tutulmakta olan bir tel bulunur.

Bu telden geçen elektrik akımı bu teli aşırı derecede ısıtır (yaklaşık 3000 °C) ve sonuç olarak tel ışık yaymaya başlar. Ampul, Thomas Alva Edison tarafından icad edilmiştir. Bu buluş Edison'un binlerce buluşundan sadece biri olmasına rağmen en büyük buluşudur.

Enerji tasarrufu için tasarruf ampulü kullanılması yararlıdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Anahtar

Anahtar

Anahtar, elektrik devrelerindeki akımı kesmeye ya da akımın bir iletkenden başka bir iletkene yön değiştirmesini sağlayan devre elemanıdır.

En basit anlamda bir anahtarın 2 adet kontaktı (elektrik bağlantısı) vardır: Anahtarın 'açık' konumunda bu iki kontakt arasında akım geçişi yokken devre 'kapalı devre', anahtarın 'kapalı' konumunda akım geçişi varken de devre 'açık devre'dir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Bağlantı Kabloları

Bağlantı Kabloları

Kablo, elektrik akımı iletiminde kullanılan üzeri yalıtkan bir madde ile kaplı metalik bir iletkenden oluşmaktadır. Bir veya daha fazla tel, yalıtıcı bir maddeyle kaplanmıştır. İletkenler bakır veya alüminyumdan bir tek tel veya daha ince tellerden örülmüş, örgü tel olabilir.

Kabloların daha güçlü olması isteniyorsa, çelik örgülerle kuvvetlendirilir. Bunlar esas itibarıyla, ülke çapındaki yüksek gerilim hatları gibi havada, yüksek geçen uzun hatlarda kullanılır. Kablodan istenilen güç, hem kendi ağırlığını hem de ek olarak, üzerinde donacak buzun veya yağacak karın ağırlığını taşımasıyla ilgilidir. Ayrıca rüzgarın sebep olacağı gerilim bu kuvvetin belirlenmesinde muhakkak hesaba katılmalıdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Besin

Besin

Vücudumuzun yapısını, gelişmesini ve enerjisini sağlamak üzere dışardan aldığımız maddelere besin denir. Temel besin maddeleri; proteinler, yağlar, karbonhidratlar, mineraller (tuzlar) ve su olmak üzere bölümlere ayrılır.

Bunlardan proteinler; yapı maddesi olarak bilinir, özellikle büyüme döneminde çok gereklidir. Ancak büyüklerin de her gün belirli bir miktar yapı maddesine ihtiyacı vardır. Beden hücreleri sürekli olarak ölür ve bunları oluşturan unsurlar parçalandıkları için bunların yenilenmesi gerekir.

Yağlar ve karbonhidratlar organizmanın çalışması için gereken enerjiyi temin ettiklerinden yakıta benzetilebilirler. Sağlıklı besin, bize yeterli yakıtı ve yapıcı maddeleri gerekli miktar, biçim ve ilişki içinde sağlayan besin demektir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Boşaltım

Boşaltım

Canlıların yedikleri besinleri ürik asit veya posa olarak atmasıdır. Aslında proteinler parçalanınca amonyağa dönüşür ama sonradan zararsız olan üre ve ürik asit haline dönüştürülür.

Böbrekler, üreterler ve idrar torbasından oluşan boşaltım sistemi, metabolizma sırasında ortaya çıkan atık maddelerin atılımından sorumludur. Vücut fonksiyonlarının devamı için hücrelerden atık maddelerin atılması gerekir. Katı ve sıvı atıklar, kan içinde erimiş olarak taşınırlar ve böbreğe ulaştırılarak filtre edilirler (süzülürler). Bu atıklar üreterler yoluyla idrar torbasına geçerek, belli aralıklarla idrar kesesinde idrar olarak depolanıp periyodik olarak vücuttan atılırlar.

Böbreklere böbrek atardamarı yoluyla gelen kan, nefronlarda süzülür. Kandaki yararlı maddeler süzülme sırasında emilir ve tekrar kana geçer. Süzülerek temizlenen kan, böbrek atardamarı ile böbreklerden çıkar.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Böbrek

Böbrek

Omurgalılarda bulunan fasulye biçiminde boşaltım organlarıdır. 10 cm boyuna kadar olabilen böbrekler, boşaltım sisteminin bir bölümünü oluştururlar. Bu organlar, başta üre olmak üzere atıkları kandan süzer ve onları su ile birlikte idrar olarak boşaltırlar.

İşlevleri
1. Atık ürünlerin atılması
2. Vücut dengesinin (Homeostaz) sağlanması
3. Asit-baz dengesinin düzenlenmesi
4. Kan basıncının ayarlanması
5. Kansıvısı hacmi
6. Hormon salgılamak

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Buharlaşma

Buharlaşma

Bir sıvının gaz haline geçmesi olayına verilen ad buharlaşmadır. Buharlaşma her sıcaklıkta olur ve buharlaşan sıvı, yüzeyinden moleküller kaybetmek suretiyle, yavaş yavaş buhar haline geçer. Sıvı molekülleri, buharlaşma olayı sırasında devamlı ve düzensiz bir termik hareket halindedirler. Birbirlerine ve bulundukları kabın çeperlerine çarparlar.

Bir sıvı, kapalı bir kabın içinde buharlaştığı zaman, meydana gelen buhar arttıkça,moleküllerinin o kabın çeperlerine yaptıkları basınç da artar. Bu basınç, kabın hacmi ile ilgili olduğu kadar sıcaklığa da bağlıdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Büzülme

Büzülme

Maddeler soğutulduğunda hacmi küçülür ve bu olaya büzülme denir. Kısaca, genleşme ve büzülme birbirinin tersidir.

Katılar, sıvılara göre daha az büzülür. Gazlar ise hem katılardan hem de sıvılardan daha fazla büzülür.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Dengeli Beslenme

Dengeli Beslenme

Sağlıklı beslenme; yeterli ve dengeli beslenmedir.

Vücudumuzu oluşturan hücrelerin düzenli ve dengeli çalışması için besin öğelerinden; yani yağlar, karbonhidratlar, proteinler, vitaminler ve minerallerden yeterli miktarda almalıyız. Vücudumuzun tüm besin maddelerine ihtiyacı vardır. Tek taraflı beslenmek yani sadece protein veya karbonhidratla beslenmek yanlıştır. Dengeli beslenerek vitaminler, mineraller ve lifler gibi önemli besin maddelerinden de almış oluruz

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Deri

Deri

Vücudumuzun en büyük organı olan deri; dokunma organıdır. Kişi dokunmayla; basınç, sıcak, soğuk ve acıyı algılar.Altderide bulunan sinir uçlarına bağlı duyu cisimciklerinin kimi dokunmayı, kimi basıncı, kimi sıcağı, kimi soğuğu, kimi acıyı alır.

Geniş yüzeyi ve büyük duyarlığıyla deri, vücudumuzun dış etkilerden korunmasını sağlar. Bu nedenle derinin bakımı ve korunması insanlar için büyük önem taşır.

Dokunma duyusu organı olan deri vücudun üstünü kaplar. Derinin üstünde kıllar ve gözenek adı verilen çok küçük delikler bulunur. Derimiz, bedenimizin doğal deliklerinin içinde (solunum ,sindirim,cinsel organ girişlerinde) özelleşmiş nemli yapısıyla mukoza adını alır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Dişler

Dişler

Çene kemiklerinin üstüne dizili, ısırıp koparmaya ve çiğnemeye yarayan sert, beyaz organlar.

20 yaşına gelmiş yetişkinlerin çoğunun 32 dişi vardır.Bazı kişilerde 20 yaş dişleri hiç çıkmayabilir veya oluşmayabilir. Dişler düzgün konuşmaya ve yüzü şekillendirmeye yarasalar bile asıl görevleri besinleri çiğnemektir. Kesiciler ve köpek dişleri lokmayı kesip parçalara ayırır, küçük ve büyük azı dişleri ise ezip öğütür.

Diş minesi vücütdaki en sert madde olsa da besinlerin artıklarının ağızda uzun süre kalması sonucu, ağızda mevcut olan bakterilerin besin artığının içindeki şekerleri fermente etmesiyle oluşan asit yüzünden aşınıp çürüyebilir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Donma

Donma

Bir cismin sıvı hâlden katı hâle geçmesi olayına donma diyoruz. Cismin sıvı hâlden katı hâle geçtiği sıcaklık derecesine, o cismin donma veya katılaşma noktası denir. Bir cismin ergime ve donma noktaları aynıdır. Ergime ve donma süresince cismin sıcaklığı sâbit kalır.

Katılaşma noktasında bulunan bir sıvının bir gramının katı hâle geçerken çevreye yaydığı ısı miktarına o cismin katılaşma (donma) ısısı denir. Bir cismin katılaşma ısısı, ergime ısısına eşittir.

Donma olayı cisimlerin hacimlerinde de bir değişmeye neden olur. Donan cisimlerin hacmi genellikle küçülür. Bizmut, antimon ve su ise donma sırasında genleşirler ve hacimleri büyür. Kışın soğuk havalarda su borularının, otomobil radyatörlerinin, testilerin çatlamasının sebebi, suyun donarken hacminin büyümesidir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Duy

Duy

Elektrik ampulünün takıldığı bakır veya pirinçten yivli yerdir. Basit elektrik devrelerinde kullanılan ampullerin yerleştirildiği yerdir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Elektrik Devresi

Elektrik Devresi

Bir üretecin iki ucu iletken bir telle birleştirilip, düzeneğe bir lamba yerleştirilirse, üretecin negatif (-) kutbundan çıkan elektronlar pozitif (+) kutba giderler. Kurulan bu düzeneğe basit bir elektrik devresi denir.

Elektrik devrelerinin çoğunda dört ana bölüm vardır; (1) kimyasal pil, üreteç ya da güneş pili gibi bir elektrik enerjisi kaynağı; (2) lamba, motor ya da hoparlör gibi bir yük (ya da çıktı aygıtı); (3) elektrik enerjisini kaynaktan yüke taşımak için bakır yada alüminyum tel gibi iletkenler; (4) enerjinin yüke akışını denetlemek için röle, anahtar ya da termostat gibi denetim aygıtı.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Elektrik Enerjisi

Elektrik Enerjisi

Elektrik, elektriksel yükün varlığı ve akışından meydana gelen çeşitli olguları tanımlayan sözcüktür. Mıknatıslık (manyetizma) ile birlikte doğadaki temel etkileşimlerden biri olan elektromıknatıslığı oluşturur. Yıldırım, elektrik akımı ve elektrik alanı gibi yaygın olarak bilinen birçok olguyu bünyesinde barındırmanın yanı sıra, en önemli endüstriyel uygulamaları arasında elektronik ve elektrik gücü sayılabilir.

Elektriğin çoğu özellikleri 19. yüzyıl esnasında anlaşılmış olup, sanayi devriminin önemli etkenlerinden biridir. Günümüzde ise, elektrik uygarlığın ayrılmaz parçası konumundadır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Enerji

Enerji

Enerji iş yapabilme yeteneğidir. Enerji’ye sahip olan bir cisim, bir yol boyunca bir kuvvet etki ettirme yeteneğine sahiptir. Örneğin, yerde yuvarlanan bir top bu etkiye sahiptir.

Enerji mekanikte iki türe ayrılabilir: Kinetik (Hareket) enerji ve Potansiyel (durum) enerji.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Erime

Erime

Erime, bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine denir.

Fiziksel olan bu olayın meydana geldiği sıcaklığa erime sıcaklığı denir. Erime, donmanın tersi olarak da ifade edilebilir. Erime sıcaklığı katı maddelerde ayırt edici bir özelliktir. Erime sıcaklığı maddeden maddeye değişmektedir. Basınca ve saflığa bağlı olarak değişir.

Saf maddelerin erime ve donma sıcaklıkları eşittir. Saf maddelerde erime olayı gercekleşirken sıcaklık sabittir, aynı zamanda ısı artışı devam etmektedir ve bu ısı artışı katı madde tamamen eriyene kadar devam eder. Sonrasında tamamen eriyen maddenin ısı ve sıcaklık artışı bir sonraki hal değişimine kadar sürekli artar.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Genleşme

Genleşme

Genleşme, genişleme anlamından gelir. Sıcaklığı artırılan bir cismin uzunluk ya da hacminin değişmesi olayıdır.

Katıları, sıvıları ya da gazları oluşturan tanecikler, ortalama konumları çevresinde sürekli çalkalanma halindedirler. Bu cisimlerden birine ısı biçiminde enerji verilirse, bu enerji kinetik enerjiye dönüşür; dolayısıyla, kinetik enerjisi artan tanecikler daha şiddetle çalkalanır ve daha geniş alana yayılmaya çalışırlar; yani sıcaklığı yükselen cisim (katı, sıvı, gaz) aynı zamanda genleşir.

Net olarak, sıcak bir cisim ısısını başka bir maddeye gönderirse o maddenin kapladığı alan (hacmi) genişler ve yayılır.

Genleşme ve Büzülmenin Olumsuz Etkileri:

* Katı cisimler ısıtılır ve aniden soğutulursa çatlayıp kırılabilir.
* Metal ve metalden yapılmış cisimler, ısı aldıklarında genleşir. Böyle cisimler, genleşmek için uygun yer bulamazsa eğilip bükülür, kırılır.
* Genleşme oranı dikkate alınmadan çekilmiş elektrik ve telefon tellerinden kışın kopmalar,yazın sarkmalar görülür.
* Demir yolu rayları, ısının etkisi düşünülmeden döşenirse eğilip bükülür ve kazalara neden olur.

Genleşme ve Büzülmenin Olumlu Etkileri:

* Sıcaklığı ölçmek için kullandığımız termometreler, sıvıların genleşmesinden yararlanılarak yapılmıştır.
* Genleşme oranı farklı iki metalin kullanıldığı metal çiftlerinden yararlanarak termostat yapılır. Termostat, buzdolabının istenilen sıcaklıkta kalmasını sağlar.
* Elektrikli fırınlarda, ütülerde sıcaklığı; kalorifer kazanlarında suyun sıcaklığını istenilen düzeyde tutmak için de termostat kullanılır.
* Kapağı sıkışmış şişe ve kavanozlar, maddelerin genleşmesinden yararlanılarak kolayca açılabilir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Güneş

Güneş

Güneş, Güneş Sistemi'nin merkezinde yer alan yıldızdır. Orta büyüklükte olan Güneş tek başına Güneş Sistemi'nin kütlesinin % 99,8'ini oluşturur. Geri kalan kütle Güneş'in çevresinde dönen gezegenler, asteroitler, göktaşları, kuyrukluyıldızlar ve kozmik tozdan oluşur. Günışığı şeklinde Güneş'ten yayılan enerji, fotosentez yoluyla Dünya üzerindeki hayatın hemen hemen tamamının var olmasını sağlar ve Dünya'nın iklimiyle hava durumunun üzerinde önemli etkilerde bulunur.

Samanyolu gökadasında bilinen 200 milyar yıldızdan birisi olan Güneş, kütlesi sıcak gazlardan oluşan ve çevresine ısı ve ışık yayan bir yıldızdır. Güneşin çapı dünyanın çapının 109 katı (1.5 milyon km), hacmi 1,3 milyon katı ve ağırlığı 333.000 katı kadardır. Güneşin yoğunluğu ise Dünyanın yoğunluğunun ¼’ü kadardır. Güneş kendi ekseni etrafında saatte 70.000 km hızla döner. Bir turunu ise 25 günde tamamlar. Güneşin yüzey sıcaklığı 5500 °C ve çekirdeğinin sıcaklığıysa 15,6 milyon °C’dir

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Hal Değişimi

Hal Değişimi

Maddeler üç fiziksel halde bulunabilir. Katı, sıvı ve gaz haller.

Madde bu üç hal arasında geçişler yapabilir. Örneğin katıdan sıvıya, sıvıdan gaza, katıdan gaza geçer veya bunların tersini yapabilir.

Maddenin katıdan sıvıya geçmesi olayı erime, sıvıdan gaza geçmesi olayı buharlaşma (veya kaynama); bu olayların tersi, yani, sıvıdan katıya geçme donma, gazdan sıvıya geçme yoğunlaşmadır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Hareket

Hareket

Bir varlığın belli bir noktaya göre yer değiştirmesine denir. Hareket, bir cismin sabit bir noktaya göre yerinin zamana karşı değişimidir.

Hareketle ilgili en temel kanunlar, Newton'un hareket kanunları olarak adlandırılan; hareket eden bir cismin davranışlarının Isaac Newton tarafından incelenmesi ile elde edilmiş olan kanunlardır.

Newton'un hareket kanunları şu şekilde ifade edilebilir:

Newton'un I. Hareket kanunu (Eylemsizlik): Bir cisme etki eden net bir kuvvet yoksa, o cisim durur ya da sabit hızla doğrusal hareket yapıyorsa bu hareketine devam eder.

Newton'un II. Hareket kanunu: Bir cismin momentumunun zamana karşı değişimi, cisme etki eden net kuvvet ile orantılı ve aynı yöndedir. Şu şekilde denklemsel olarak ifade edilebilir.
(P : momentum; t: zaman; F: kuvvet; M: kütle; V: hız; a: ivme)

Newton'un III. Hareket kanunu (Etki-Tepki): Evrendeki tüm kuvvetler birbirine eşit ve zıt yönlü çiftler halindedir. Yani bir cisim üzerine etki etmekte olan her harici kuvvet için ona eşit ve zıt yönde bir kuvvet bulunmaktadır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Isı

Isı

Belirli sıcaklıktaki bir sistemin sınırlarından, daha düşük sıcaklıktaki bir sisteme, sıcaklık farkı nedeniyle transfer edilen enerjidir.

Bir cismin uzamasına, genleşmesine, buharlaşmasına, erimesine, sıcaklığının artmasına, bir iş yapmasına neden olan bir enerji transfer biçimidir.

Isı, sıcak bir maddenin soğuk maddeye ilettiği sıcaklığı sağlayan bir enerji türüdür. Isı ve iş hiçbir cisimde depo edilemez. Isı birimi iş birimi ile aynıdır yani joule (j) ya da kaloridir (cal).

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


İnce Bağırsak

İnce Bağırsak

İnce bağırsak sindirim kanalının mide ile kalın bağırsak arasındaki kısmıdır. 5 yaşından büyük insanlarda boyu 5-6 m arasındadır.

İnce bağırsakta besinlerin emilimleri gerçekleşir. Yağların ilk kimyasal sindirimi yapılır. İnce bağırsağa gelen safra ve pankreas öz suyu ile yağların, karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır. Besinler ince bağırsakta en küçük moleküllerine kadar parçalanır. Bu moleküllerin ince bağırsaktan kan damarlarına geçmesine emilim adı verilir. İnce bağırsak, sindirim sistemimizde besinlerin en çok sindirildiği yerdir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Joule

Joule

(kısaltma J), İngiliz fizikçisi James Prescott Joule'un adıyla kullanılan bir iş veya enerji birimidir. Bir Newton'luk bir kuvvetin bir cismi kuvvet doğrultusunda bir metre hareket ettirmesiyle yapılan işe eşittir.

Joule elektrikte iş birimi olarak düşünülürse 1 amperlik akım şiddetinin 1 ohm'luk bir dirençten geçmesiyle 1 saniyede yapılan iş olarak tarif edilir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Kalın Bağırsak

Kalın Bağırsak

Sindirim kanalının ince bağırsak ile göden bağırsağı arasındaki, oldukça hacimli, birçok parçaya bölünmüş, ortalama 1,5 m uzunluğundaki bölümüdür. Sindirim sisteminin beşte birini oluşturur.

Kalın bağırsak, ince bağırsağı çevreleyerek etrafında bir kemer oluşturur.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Kalori

Kalori

(simgesi cal) Atmosfer basıncında 1 gram suyun sıcaklığını 14,5 °C'den 15,5 °C'ye çıkarmak için gerekli olan enerji miktarıdır.

Kilokalori (bazen kilogramkalori veya büyük kalori de denir) 1000 kaloridir.

Enerji birimi olarak kalori, bir tesir elde edecek şekilde bir maddeye ısının verildiği veya eklendiği fen ve mühendislik dallarında ısı miktarını belirlemek için kullanılır. Maddelerin ısı kapasiteleri, erime ve buharlaşma ısıları ve kimyevi değişmeye bağlı reaksiyon ısıları daima kalori terimi ile ifade edilir. Bir kalori yaklaşık 4,184 joule'ye eşittir.

Bazı Besinlerin Kalori Değerleri:

Yağlı Yoğurt - 100 gr - (90-100 kalori)
Yağlı Süt - 100 gr - (66-70 kalori)
Yoğurt (yağlı,Meyveli) - 100 gr - (120-150 kalori)
Beyaz Peynir(Yağlı) - 100 gr - (260-290 kalori)
Kaşar Peyniri(Yağlı) - 100 gr - (400-425 kalori)
Parmesan Peyniri - 100 gr - (420-460 kalori)
Yumurta(Orta boy) - 1 Adet - (80 kalori)

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Kan

Kan

Kan; atardamar, toplardamar ve kılcal damarlardan oluşan damar ağının içinde dolaşan; akıcı plazma ve hücrelerden (alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları) meydana gelmiş kırmızı renkli hayati bir sıvıdır.

Kanın ana işlevi besin maddelerinin (oksijen, glikoz) ve yapısal elemanların sağlanması ve atık maddelerin
(karbondioksit, laktik asit vs.) atılmasının sağlanmasıdır.

Her bedende 3.1 ile 5.2 litre arası kan bulunur. Bu miktar ortalama vücut ağırlığının %7-8'ini oluşturur. Kanın yarısı, sıvı olan bölümden yani plazmadan meydana gelir. Diğer yarısı ise kanın içinde çeşitli görevler üstlenmiş olan hücreler veya moleküllerdir.

Kandaki hücreler, vücuttaki kan miktarının yarısını oluşturmalarına rağmen, yan yana dizildikleri takdirde 96.500 km'lik bir çizgi oluşturabilecek kadar fazladırlar. Bu, dünyanın çevresini iki kez dolaşmaya yeterli bir uzunluktur.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Karbonhidrat

Karbonhidrat

Vücudumuz bütün besinlerden farklı oranlarda enerji elde etmektedir. Bununla birlikte, enerji ihtiyacımızı karşılayan en temel besin maddesi Karbonhidratlardır. Normal günlük enerji ihtiyacının %55-65'i karbonhidratlardan elde edilir. Zaten besinlerde en çok bulunan besin öğesi de karbonhidratlardır.

Karbonhidratlar farklı şekillerde olmakla birlikte en çok bilinenleri glikoz, laktoz, nişasta, fruktoz ve sakkarozdur. Şeker formundaki karbonhidratlar kolayca sindirilerek hızlı bir şekilde kana karışırlar.

Yeterli karbonhidrat alınmadığı takdirde vücut enerji ihtiyacını karşılamak için proteinleri kullanmaya başlar. Bu nedenle yeterli ve dengeli beslenmek sağlıklı bir vücut için önemlidir. Ayrıca, karbonhidratlar vücudun su ve elekrolit dengesini sağlamada ve bağırsakları çalıştırmakta etkilidir.

Vücut; enerji elde etmek için en rahat karbonhidratları kullandığı için özellikle kolestrol sorunu olanlar, karbonhidrat grubu besinleri almalıdır.

Karbonhidratlı Besinler: Unlu mamuller, baklagiller, patates, tatlılar, şekerler, muz, elma karbonhidratça zengin besinlerdir. İşlenmemiş, doğal karbonhidrat kaynakları olan kepekli doğal un, taze sebze ve meyveler; işlenmiş beyaz şeker, beyaz un, patates cipsi gibi besinlere göre daha sağlıklıdır.

1 gram karbonhidrat 4 kalori enerji kazandırır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Kaynama

Kaynama

Sıvının buhar basıncının, dış basınca eşit olduğunda, sıvının her yerinden gaz kabarcıklarının çıkmasıdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Kuvvet

Kuvvet

Fizikte kuvvet, kütleli bir cisme hareket kazandıran etkidir. Hem yönü hem de büyüklüğü olan kuvvet, vektörel bir niceliktir.

Newton'un ikinci yasasına göre sabit kütleli bir cisim, üzerine uygulanan net kuvvetle doğru, cismin kütlesi ile ters orantılı bir şekilde hızlanır. Bir cisme uygulanan net kuvvet, cismin kazandığı momentumun zamana bağlı değişimine eşittir.

Üç boyutlu nesnelere uygulanan kuvvet de nesnenin dönmesine veya deforme olmasına veya basınçta değişime ve hatta bazı durumlarda hacmin değişimine sebep olabilir. Bir eksen etrafında dönme hızında değişime sebep olan kuvvet eğilimine tork denir. Deformasyon ve basınç bir nesne dahilindeki zorlama kuvvetlerinin sonucudur.

Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla vektörlerle ilgili bütün özellikler kuvvetler için de geçerlidir. Kuvvet ‘F’ harfi ile gösterilir ve ‘dinamometre‘ denilen yaylı kantarla ölçülür.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Madde

Madde

Boşlukta yer kaplayan (hacim), kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir.

Madde, saf madde ve saf olmayan madde (karışım) olarak ikiye ayrılabilir. Saf maddenin belirli özellikleri vardır ve bu özellikleri hiç değişmez.

Maddede daima değişiklikler olabilmektedir. Maddede meydana gelen değişikliklere olay denir. Bu da fiziksel ve kimyasal olmak üzere ikiye ayrılır:

• Fiziksel olay: O maddenin yapısını değiştirmeyen olaydır. Kâğıdın yırtılması, fiziki bir olaydır. Çünkü kağıdın şekli değişmiştir fakat özü yine kâğıttır.

• Kimyasal olay: O maddenin yapısını değiştiren olaydır. Kâğıdın yanması gibi...

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Madde

Madde

Boşlukta yer kaplayan (hacim), kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir.

Madde, saf madde ve saf olmayan madde (karışım) olarak ikiye ayrılabilir. Saf maddenin belirli özellikleri vardır ve bu özellikleri hiç değişmez.

Maddede daima değişiklikler olabilmektedir. Maddede meydana gelen değişikliklere olay denir. Bu da fiziksel ve kimyasal olmak üzere ikiye ayrılır:

• Fiziksel olay: O maddenin yapısını değiştirmeyen olaydır. Kâğıdın yırtılması, fiziki bir olaydır. Çünkü kağıdın şekli değişmiştir fakat özü yine kâğıttır.

• Kimyasal olay: O maddenin yapısını değiştiren olaydır. Kâğıdın yanması gibi...

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Mıknatıs

Mıknatıs

Mıknatıs, manyetik alan üreten nesne veya malzemedir. Demir, nikel, kobalt gibi bazı metalleri çeker, bakır ve alüminyum gibi bazı metallere ve metal olmayan malzemelere etki etmez.

Mıknatıslık etkisi, malzemelerde iki karşılıklı uçta toplanır. Bu iki uca mıknatısın kuzey ve güney kutubu ismi verilir. İki mıknatısın eş kutupları birbirini iterken, zıt kutupları birbirini çeker.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Mide

Mide

Omurgalılarda, sindirim sisteminin, yemek borusu ile onikiparmak bağırsağı arasında bulunan, yiyeceklerin depolandığı, kimyasal ve fiziksel olarak parçalandığı organımızdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Mineral

Mineral

Mineral, doğal şekilde oluşan homojen, belirli kimyasal bileşime sahip ve belirli bir kristal öz yapıları olan inorganik, kristalleşmiş katı bir cisimdir.

Buna göre minerallerin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

1. Doğal olarak oluşur.
2. Herhangi bir parçası bütününün özelliklerini taşır.
3. Belirli bir kimyasal formülü vardır.
4. Katı halde olup nadiren sıvıdır.
5. İnorganiktir. (yani doğada bulunur)

* Kaynak suyu veya mineral su diye bilinen tat, aslında suyun içinde çözülmüş olan minerallerin tadıdır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Pil

Pil

Kimyasal enerjinin depolanabilmesi ve elektriksel bir forma dönüştürülebilmesi için kullanılan bir aygıttır. Piller, bir veya daha fazla elektrokimyasal hücre, yakıt hücreleri veya akış hücreleri gibi, elektrokimyasal aygıtlardan oluşur.

Limondan ya da asit içerikli başka meyvelerden basit piller yapmak mümkündür. Bu tip pillere, kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürmeleri nedeniyle 'voltaik piller' adı veriliyor. Piller, asidik bir çözelti içerisine iki farklı metalin yerleştirilmesi mantığıyla yapılır. Buna göre, limona örneğin çinkoyla kaplanmış bir çivi ve bakır bir madeni para batırıldığında, limon suyu gerekli asit çözeltisini oluşturur ve elektrik üretebilir. Ancak elde edilen elektrik akımı oldukça zayıf olup, LED’de hafif bir ışıma sağlamaya yetecek kadardır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Pil Yatağı

Pil Yatağı

Elektrik devrelerinde ve deneylerinde bir ya da birden fazla pili birarada kullanabilmek için yapılmıştır. Çoğunlukla plastik malzemeden imal edilir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Yaşamımızdaki Elektrik


Protein

Protein

Sözcük olarak 'en önemli' anlamına gelen protein, gerçekten de canlının en önemli maddesini teşkil eder. Bütün canlıların hücreleri protein ihtivâ eder. Proteinler hücre stoplazmasında çözünmüş hâlde bulunur. Kas, karaciğer gibi organ ve dokuların % 80-90’ı proteindir. Kemik sistemi ve yağ dokusunda ise protein daha azdır.

Bâzı yiyeceklerin 100 gramındaki protein miktarı:

Yumurta 12,3 gr
Dana eti 19 gr
Balık eti 19 gr
İnek sütü 3,5 gr
Beyaz peynir 20 gr
Kaşar peyniri 31 gr
Çökelek 35 gr
Kuru fasulye 22,6 gr
Fındık 12,6 gr
Mısır 9,5 gr
Makarna 11 gr
Ekmek 7,8 gr
Ispanak 3 gr

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Sıcaklık

Sıcaklık

Sıcak olan şeyin durumu, etkisi veya sıcak olan şeyin niteliği, hararet.

Bir araçla veya cihazla ölçülebilen ısı derecesi.

Bir cismin sıcaklığının ya da soğukluğunun bir ölçüsüdür.

Duyularla algılanmakta ve genellikle sıcak veya soğuk terimleri ile ifade edilmektedir. İki cisim birbirisine temas ettirildiğinde sıcak olan soğumakta soğuk olan ısınmakta ve belirli bir süre temas halinde kaldıklarında her ikisi de aynı sıcaklığa gelmektedir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Sindirim

Sindirim

Besinlerin çeşitli enzimlerle eritilerek, parçalanarak ince bağırsakta emilebilir, kana karışabilir duruma getirilmesidir.

Her organizma, yaşamak ve çalışmak için bir madde harcar. Vücuda yarayan maddeler besinlerden alınır. Fakat bu besinler, oldukları gibi kaldıkları sürece vücuda yarayamazlar. Bunlar, vücuda yarar bir hale sokulurlar. Böylece, alınan besinler ilkin sindirilir, sonra emilir ve kana karışarak hücrelere ve dokulara yarar bir hale gelir. Bundan sonra, vücuda yaramayan artıklar, hücre dışına atılırlar.

Besinler, ağızdan başlayarak sindirime uğrarlar. Ağızda sindirim mekanik ve kimyasal olmak üzere iki şekilde olur. Mekanik şekil, ağza giren besin maddelerinin, ufak parçalara bölünmesi işi (çiğneme)dir. Çiğneme, kaslar ve dişler aracılığı ile olur. Kimyasal sindirim ise, besinlerin tükrük ile karışmasıdır.

Ağızdan çiğnenen besinler dil ve yumuşak damak yardımı ile önce yutağa, oradan da yemek borusuna gelir. Yemek borusu kaslarının devamlı hareketleri ile mideye gelir.

Midede sindirim, mekanik ve kimyasal olur. Mekanik sindirim, mide kasları ile olur. Kimyasal sindirim ise, mide mukozasında bulunan bezlerin salgıları ile olur. Mideden oniki parmak barsağına gelen besinler, burada sindirilmelerine devam ederler. Oniki parmak barsağında sindirim, kimyasal yoldan olur.

İnce barsak, sindirilmiş besin maddelerini ve suyu emer. Burada bulunan toplardamarlar, sindirilmiş maddeleri toplar ve oradan karaciğere götürürler.

Kalın barsaklarda sindirim yoktur, ince barsaklardan kalın barsaklara geçen maddeler, artık sindirilmesi gereken maddeler olmaktan çıkmıştır. Burada bu maddelerin suyu azaltılır. Suyu da azaltılmış bu maddeler, ‘dışkı’ (pislik) karakterini kazanarak dışarı atılır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Su

Su

Su, bilinen tüm yaşam biçimleri için gerekli ve vazgeçilmez olan tatsız ve kokusuz bir maddedir.

Canlılık için gereken tüm fiziksel olaylar hep suyun özellikleri ile gerçekleşebilmektedir. Bu nedenle biyologlar suya 'yaşam sıvısı' adını vermişlerdir.

Su, küçük miktarlarda çıplak gözle bakıldığında renksizdir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Su Döngüsü

Su Döngüsü

Evrenin korunumu yasası gibi, yeryüzündeki su kaynaklarının artmaz veya eksilmezliğini ifade eden bir terimdir.

Yeryüzündeki su kaynaklarını okyanuslar, denizler, göller ve yer altı suları oluşturur. Dünya'daki su hareket eder, biçim değiştirir, bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılır, fakat gerçekte asla yok olmaz. Buna su döngüsü denir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Sürtünme Kuvveti

Sürtünme Kuvveti

Sürtünmeli yüzeylerdeki sürtünmenin kaynağı yüzeylerdeki pürüzdür. Sürtünen cisimlere büyüteçle baktığımızda pürüzlerin olduğunu görürüz. Bu pürüzler cismin hareketine karşı koyacak şekilde, hareket yönüne zıt bir kuvvet oluşturur. Bu kuvvete sürtünme kuvveti denir.

Sürtünme kuvvetine doğada çok fazla rastlanır. Sürtünmesiz bir ortam elde etmek çok zordur, fakat sürtünmeler kaygan yüzeyler kullanılarak önemli ölçüde azaltılabilir. Sadece uzay boşluğunda tamamen sürtünmesiz bir ortam elde edilebilir.

Sürtünme Kuvvetinin Özellikleri

* Daima hareket yönüne zıt yönde etki eder.
* Cismi hareketsiz tutabilmek için belli bir maksimum değere kadar uygulanan kuvvete eşit şiddette değerler alır.
* Cismin ve yüzeyin kayganlığına göre maksimum değeri değişir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Vitamin

Vitamin

Genellikle taze sebzelerde bulunan, vücutta eksikliği çeşitli hastalıklara yol açan, organizmaya besin ya da ilaç olarak dışarıdan sağlanan maddelerdir.

Herkes tarafından bilinen 13 vitamin vardır. Bunlar temelde, yağda çözünenler ve suda çözünenler olarak iki gruba ayrılır:ama gerçekte 20 vitamin vardır. En küçük vitamin A,C,D ve K vitaminleriyken, en büyük vitamin türü E vitaminidir. Orta boy moleküllü B vitaminleri ise pek kullanılmaz.

Dört vitamin türü, yağda çözünebilir ve bu sayede vücudun yağ dokusunda depolanırlar. Bunlar: A vitamini, D vitamini, E vitamini ve K vitamini.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Yağ

Yağ

Birleşiminde stearik, oleik, palmitik asitlerle gliserin bulunan ve bunların oranlarına göre kıvamları değişen bitkisel veya hayvansal maddelerdir.

Mineral ve Organik olarak iki çeşittir:

1. Mineral Yağlar: Yer altında kaya tabakaları arasında bulunan petrol esaslı yağlar mineral yağlar olarak sınıflandırılır. Benzin, mazot, gazyağı, parafin mumları gibi yağlar mineral yağlardır.

2. Organik Yağlar: Organik yağlar bitkiler ve hayvanlar dahil çeşitli canlı ve organizmaların çeşitli organik süreçlerden geçirilmeleri sonucu elde edilir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Yakıt

Yakıt

Yakıt, yapısında bir değişim meydana geldiğinde enerji (ısı) açığa çıkaran her türlü malzemenin genel adıdır.

Yakıtlar içerdikleri enerjiyi ya yanmak gibi kimyasal anlamda ya da nükleer füzyon gibi nükleer anlamda serbest bırakırlar. Yakıtların en önemli özelliklerinden biri enerji üretebilmeleri için depolanabilmeleri ve sadece gerektiğinde bir iş üretebilmek için gerekli olan enerjinin üretimi için kullanılabilmeleridir.

Yakıtların esas maddesini organik karbon teşkil eder. Isı, bu organik karbonun oksijen ile reaksiyonu sonucunda açığa çıkar. Bu reaksiyon ısısından sanayide büyük ölçüde faydalanılır.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Yemek Borusu

Yemek Borusu

Sindirim borusunun yutak ile mide arasındaki kas ve zardan yapılı kısmına yemek borusu denir.

Yemek borusu, boyun bölgesinde nefes borusunun arkasında seyrederek sıra ile göğüs boşluğundan, diyaframdan ve karın boşluğunun ust kısmından geçer. Kardia denilen mide kapısında mideyle birleşerek son bulur.

Yemek borusu yetişkinlerde 25 cm boyunda ve 2-3 cm enindedir. Borunun çapı her yerde aynı değildir; uzunluğu boyunca 3 darlığı ve 3 genişliği görülür.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


Yoğuşma

Yoğuşma

Gaz halindeki bir maddenin, kaynama sıcaklığından düşük sıcaklıktaki bir ortamla karşılaşması veya soğuk bir hava akımıyla karşılaşması sonucu görülür.

Soğuk hava ile temas eden su buharı molekülleri enerjilerini soğuk havaya vererek bir araya gelir ve su damlasını oluştururlar. Böylece yoğuşma gerçekleşir ve bulutlardaki su buharı yağmur olarak yere iner.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Değişimi ve Tanınması


Yutak

Yutak

Ağız ve burun boşluğuyla,yemek ve soluk borusunun birleştiği kısımdır.Burun ya da ağız yoluyla gelen hava, yutağa geçer.

Yutak, birçok organizmada hem sindirim sisteminin hem de solunum sisteminin parçasıdır.

Hem havanın hem de besinin yutağın içinden geçmesinden dolayı, epiglottis adı verilen ve bağ dokudan oluşan bir kapak, yutma sırasında soluk borusunun girişini kapatarak besinin buraya kaçmasını önler.

İnsanlarda, yutak konuşmada da etkilidir.

5. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Vücudumuz Bilmecesini Çözelim


 

 
     
     
     
   
 
 

e-dershane.biz © 2018 | Gizlilik İlkemiz | Kullanım Şartları
DERPAŞ Dergi Yayın Dağ. Paz. ve Tic. AŞ / Akbıyık cad. No:61/2 Sultanahmet - İSTANBUL
Tel: 0212 518 10 50 / Faks: 0212 518 05 00 / E-mail: dershane.biz@gmail.com
 
 
Ana SayfaAna SayfaKavramlar Sözlüğü