Tüm kayıtlı öğrencilerimizin yararlanabileceği bir sözlük oluşturduk. Bu sözlük içinde, sınıflara göre ayrılmış ve derslerinizin içeriklerine göre
dizinlenmiş kavramlara, açıklamalara ve görsel unsurlara ulaşabilirsiniz.

Kavramları eklemeye, ünite ya da temaların kavram haritalarını baz alarak başladık. Ancak gün geçtikçe içeriği büyümekte
ve bir öğrencinin ilk başvuru kaynağı olmaktadır.

 

Üst taraftaki bölümü kullanarak; tüm sözlük içinde arama yapabileceğiniz gibi,
aşağıdaki linklerden sınıf sınıf, ders ders ya da ünite ünite kavramlar sözlüğünü gezebilirsiniz.

8. Sınıf >>> | Fen ve Teknoloji | Sosyal Bilgiler |

Adaptasyon

Adaptasyon

(uyum)

Doğal seleksiyonda başarılı olmuş, ona sahip olan organizmayı evrimsel olarak daha uyumlu kılan bir özelliktir.

Adaptasyon, canlıların ortamlarında başarılı bir şekilde yaşamasını sağlayan kalıtsal değişikliktir. Adaptasyon; yapısal, davranışsal, veya fizyolojik olabilir. Yapısal adaptasyonlara örnek olarak, deri rengi, vücut şekli, vücut örtüsü verilebilir. Davranışsal adaptasyon için fototropizma örnek verilebilir. Fizyolojik adaptasyonlara örnek olarak bir zehir üretmek, sümük salgılamak, homeostaz gibi biyokimyasal yollar veya sistemler gösterilebilir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Ağırlık

Ağırlık

Bir cisme uygulanan kütle çekim kuvvetidir. Yatay bir taban üzerine konan bir cismin, o taban üzerine yaptığı basınca ya da bir noktaya asılı bir cismin, o noktaya uyguladığı yer çekimi kuvvetidir. Dinamometre ile ölçülür.

Dünya'da bir cismi ele alırsak; yükseğe çıkıldıkça ağırlık azalır, kutuplara gidildikçe ağırlık fazlalaşır, ekvatora gittikçe ağırlık azalır, dünyanın merkezine inildikçe ağırlık azalır.

Ağırlık birimi newton'dur ve kısaca N ile gösterilir.

Ağırlık = Kütle x Yer çekimi ivmesi

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Akraba Evlilikleri

Akraba Evlilikleri

Aynı soydan gelen kişilerin yaptığı evliliğe denir. Akrabalık; anne soyundan gelebileceği gibi baba soyundan da gelebilir. Her ikisi de aynı derecede önemlidir.

Akraba evliliği genel olarak iki derecede incelenir:
Anne veya babalarından biri kardeş olan bir çiftin yaptığı evliliklere birinci derecede akraba evliliği (kuzen evlilikleri) denir.

Büyükanne veya büyükbabalarından biri kardeş olan çiftlerin yaptığı evliliklere ise ikinci derece akraba evlilikleri (torun evlilikleri) denir.

Akraba evliliklerinde hastalıklı çocuk sahibi olma ihtimali vardır. En sık rastlanan hastalıklar: kan hastalıkları, göz, kulak, kalp, şeker hastalıkları, zeka geriliği, vücut yapısındaki bozukluklardır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Ametal

Ametal

Ametaller, metal özelliği göstermeyen elementlerdir. Sertlik, mekanik uyarlanabilirlik ya da elektrik iletkenliği gibi metallere özgü özellikleri göstermeyen maddelerdir. Genellikle karbon, azot, fosfor, oksijen, kükürt, selenyum, flor, klor, brom, iyot ve soy gaz elementlerine ametal denir.

Metaller çözeltilerde katyonları (pozitif yüklü iyonları) oluştururken, ametaller anyon (negatif yüklü iyonları) oluşturma eğilimindedir. Metallerin aksine iyi iletken değillerdir ve elektronegatiflikleri çok yüksektir. Metaller ve ametaller arasında özellikler gösteren bazı yarıiletken elementler, 'metaloidler' olarak da adlandırılır. Halojenler ve soygazlar da ametal olarak doğadadır.

Özellikleri
1. Isı ve elektriği iletmezler (Grafit hariç).
2. Yüzeyleri mattır.
3. Kırılgandırlar,tel ve levha haline dönüştürülemezler.
4. Bileşiklerinde hem pozitif hem de negatif değerlikte olabilirler.
5. Oda koşullarında katı,sıvı veya gaz hallerinde bulunabilirler.
6. Elektron almaya isteklidirler çünkü son yörüngelerinde 5,6,7 elektron barındırabilirler.
7. Erime Noktaları,Kaynama Noktaları ve Yoğunlukları düşüktür.
8. Kendi aralarında kovalent bağlı bileşik oluştururlar.
9. Metallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar.
10. Oksijenli bileşikleri asidik özellik gösterir.
11. Doğada moleküler halde bulunurlar.
12. 1A grubunda sadece hidrojen ametaldir.
13. Çok küçük cisimlerdir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Arşimet

Arşimet

(Archimedes)

Yunanlı matematikçi, fizikçi, astronom, filozof ve mühendistir (M.Ö. 287- 212 Sicilya). Bir hamamda yıkanırken bulduğu iddia edilen suyun kaldırma kuvveti, bilime en çok bilinen katkısıdır.

Arşimet İlkesi: Su, kendi yoğunluğundan daha az yoğunluğa sahip olan cisimleri, yüzeyine doğru itmektedir. Yoğunluk farklılıklarından ortaya çıkan itme kuvveti etkisiyle cisim yüzmeye başlar. Burada her ne kadar gemi ve deniz mühendisliğinin alanına girdiğinden, örnek su olarak alınmışsa da bu ilke sıvılar için genel kuraldır.

Arşimet; aynı cins cisimlerin yoğunluklarının aynı olduğunu, farklı maddelerden oluşan cisimlerin yoğunluklarının farklı olduğunu ileri sürmüş ve kanıtlamıştır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Asit

Asit

Asitler, suyla hidrojen iyonları üreten hidrojen bileşimleridir. Hidrojen iyonları çözeltiyi asidik yapar. Asitler turnusol kağıdına kırmızı renk verir.

Gıdaların çoğu asit içerir. Limonda sitrik asit, sirkede ise asetik asit bulunur. Farklı asitler, limona, sirkeye, ekşi elmaya ve şerbete keskin tadını verir. Aküler, sülfürik asit; midedeki sindirim sıvıları, hidroklorik asit içerir. Asitler, suda eridiğinde hidrojen iyonları (H+) üreten madde çözeltileridir. Asit maddelerin çoğu, saf katılar, sıvılar ya da gazlar olarak bulunsa da, sadece suda eridiğinde asit gibi tepki verir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Atom

Atom

Atom, içinde organize tanecikler bulunan ve bunlara bölünebilen yine de maddenin temel yapı taşı olarak bilinen bir birimdir. Bütün maddeleri meydana getiren (madde, boşlukta yer kaplayan ve ağırlığı olan varlık demektir.) 105 çeşit element bilinmektedir. Element, kendisinden başka özellikte maddeler çıkarılmayan saf madde demektir. İşte bu elementlerin her birini meydana getiren en küçük yapı taşları atomlardır.

Aynı cins atomlar elementi meydana getirir. Mesela hidrojen ve demir birer elementtir. Çünkü yapılarında birer çeşit atom vardır. Farklı atomların bir araya gelmesinden oluşan maddelere bileşik diyoruz. Su element değil, bir bileşiktir. Oksijen ve hidrojen atomlarından meydana gelmiştir. Su, toprak, ateş, etrafımızdaki bütün maddeler, bu 105 çeşit elementin, yani bunların yapı taşı olan atomların muhtelif şekillerde bir araya gelmesi ile teşekkül etmişlerdir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Basınç

Basınç

Bir yüzey üzerine etkide bulunan gücün yüz ölçümü birimine düşen miktarıdır.

Katı, sıvı ve gazlar ağırlıkları nedeniyle bulundukları yüzeye bir kuvvet uygularlar. Kuvvetin kaynağı ne olursa olsun birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç (P), bütün yüzeye dik olarak etki eden kuvvete de basınç kuvveti (F) denir.

Katılarda basınç, cismin ağırlığının taban alanına bölümü ile bulunur. Katılarda basınç kuvveti cismin ağırlığıdır.

Katılarda eğer cismin ağırlığı artarsa basınç artar, taban alanı artarsa basınç azalır. Cismin ağırlığının yer çekimi ivmesi ile olan ilişkisinden dolayı da basınç yer çekimi ile de alakalıdır. Yer çekimi ivmesinin artmasıyla basınç da artar. Aynı maddeden yapılmış geometrik cisimlerde (silindir, kare dik prizma, küp vb.) basınç yüksekliğe bağlıdır. Yüksekliği fazla olanın basıncı da fazladır.

Sıvılarda basınç, sıvının yoğunluğu ve sıvının yüksekliği ile ilişkilidir. Sıvının yoğunluğu ve sıvının yüksekliği arttıkça sıvının basıncı da artar. Sıvının basıncı, miktarı ile alakalı değildir. Yer çekimi ivmesi ile doğru orantılıdır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Baz

Baz

Baz; suda iyonlaştıklarında ortama OH- (hidroksit) iyonu ve elektron çifti verebilen maddelere verilen isimdir.

Genel özellikleri

* Suda iyonlaşabilirler..
* Sudaki çözeltileri elektriği iletir
* Tatları acıdır
* Ele kayganlık hissi verir
* Turnusol kağıdını kırmızı renkten mavi renge çevirirler
* Amfoter metallerle H2 gazı açığa çıkarırlar

Bazların kullanıldığı yerler

* Sodyum hidroksit (NaOH): Sabun, lavabo açıcı.
* Potasyum hidroksit (KOH): Arap sabunu, sıvı sabun, şampuan.
* Kalsiyum hidroksit (CaOH2): Sıva ve harç.
* Alüminyum hidroksit (ALOH3): Deodorantlar.
* Magnezyum hidroksit (MgOH2): Müshil ilacı, antiasit.
* Amonyak (NH3) Ev temizlik malzemesi, gübre, patlayıcı madde.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Biyolojik Çeşitlilik

Biyolojik Çeşitlilik

Biyolojik çeşitlilik, yeryüzünde yaşayan bitki ve hayvan türleri gibi sahip olduğumuz tüm canlı varlıkları kapsar. Bu kavram, tür sayısındaki çeşitlilik yanında tür içindeki genetik farklılık ve yaşama alanlarındaki çeşitliliği de içermektedir.

İnsanlığın, tarım ve teknolojide sahip olduğu bugünkü seviyeye, biyolojik çeşitlilik ve zenginlik sonucu ulaştığını söylemek mümkündür. Ekosistemin bize sunduğu birçok yarar vardır. Bu yararlar insan hayatında yaşamsal öneme sahiptir. Ekosistemin çeşitliliği ile temiz su, hava, gıda, kereste sağlamak; tıpta ve eczacılıkta yararlanma ve tarımda en iyi verim mümkündür.

Ülkemiz; Asya ve Avrupa kıtaları arasında bulunması, çok değişik iklim ve topoğrafik yapıya sahip olması nedeniyle bitki ve hayvan türleri bakımından oldukça zengindir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Büyüme

Büyüme

Organizmanın bütününde veya bu bütünün bir bölümünde boyutların artmasıdır. Büyüme ile hücre sayısı ya da büyüklüğü artarak vücut hacmi ve kitlesi genişler.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Cinsiyet

Cinsiyet

Bireye, üreme işinde ayrı bir rol veren ve erkekle dişiyi ayırt ettiren özel bir yaratılış, eşey, cinslik.

Tıp bilimlerinde cinsiyet iki tanedir.
1. Dişi (cinsiyet)
2. Erkek (cinsiyet)

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Çekinik

Çekinik

Birkaç kuşak sonra ortaya çıkan ve o zamana kadar aradaki döllerde gizli kalan soya çekim nitelikleri.

Mendel'in deneylerine göre, iki ayrı saf karakterin çaprazından, örneğin uzunluk ve kısalıktan melez uzunlar çıkmaktaydı. Uzunluk karakteri, kısalık karakterine baskın olduğundan sonuçta melez bireyler uzun görünümdeydi. Bu tip iki uzun melezin çaprazı sonucunda ise, % 25 oranında saf uzun, % 25 saf kısa, % 50 melez uzun çıkmaktaydı. İki eş saf özellik çaprazlandığında, sadece bu saf özellik ortaya çıkmaktaydı. Mendel kanunlarının esası buna dayanmaktaydı.

Mendel'in ikinci kanunu olarak bilinen Dominantlık (Baskınlık) Kanunu açık bir ifade ile şöyle tanımlanabilir: ‘Aynı genetik yapıya sahip iki benzer melez çaprazlandığında meydana gelen dölde, ana-babadan gelen karakterler belirli oranlarda (baskın karakter % 75, çekinik % 25) ortaya çıkar.’

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Dengelenmiş Kuvvetler

Dengelenmiş Kuvvetler

Bir cisim üzerine, değişik yönlerden çeşitli kuvvetler etki edebilir. Birden fazla kuvvetin gösterebildiği etkiyi tek başına gösterebilen kuvvete, net kuvvet ya da bileşke kuvvet denir. Bir cisme etki eden net kuvvet sıfır ise cisim ‘dengelenmiş kuvvetler’in etkisindedir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Desibel

Desibel

Desibel (dB), belirli bir referans güç ya da miktar seviyeye olan oranı belirten, genelde ses şiddeti için kullanılan logaritmik ve boyutsuz bir birimdir. Desibel daima iki değer arasındaki karşılaştırmadır. Bunun sonucu olarak da çoğu kez ölçülen güç değeri değişik olmasına rağmen desibel sayısı aynıdır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


DNA

DNA

(Deoksiribonükleik asit)

Tüm organizmalar ve bazı virüslerin canlılık işlevleri ve biyolojik gelişmeleri için gerekli olan genetik talimatları taşıyan bir nükleik asittir.

DNA'nın başlıca rolü bilginin uzun süreli saklanmasıdır. Bu genetik bilgileri içeren DNA parçaları gen olarak adlandırılır, ama başka DNA dizilerinin yapısal işlevleri vardır, diğerleri ise bu genetik bilginin kullanılmasının düzenlenmesine yararlar.

Hücrelerde DNA, kromozom olarak adlandırılan yapıların içinde yer alır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Elektrik Enerjisi

Elektrik Enerjisi

Elektrik, elektriksel yükün varlığı ve akışından meydana gelen çeşitli olguları tanımlayan sözcüktür. Mıknatıslık (manyetizma) ile birlikte doğadaki temel etkileşimlerden biri olan elektromıknatıslığı oluşturur. Yıldırım, elektrik akımı ve elektrik alanı gibi yaygın olarak bilinen birçok olguyu bünyesinde barındırmanın yanı sıra, en önemli endüstriyel uygulamaları arasında elektronik ve elektrik gücü sayılabilir.

Elektriğin çoğu özellikleri 19. yüzyıl esnasında anlaşılmış olup, sanayi devriminin önemli etkenlerinden biridir. Günümüzde ise, elektrik uygarlığın ayrılmaz parçası konumundadır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Element

Element

Element, kimyasal metodlarla daha basit maddelere ayrışması mümkün olmayan basit maddedir. Örneğin su bir element değildir. Fakat suyun elektrolizinden elde edilen hidrojen ve oksijen birer elementtir. Saf şeker bir element değildir. Çünkü şekerden karbon, hidrojen ve oksijen çıkarılabilir.

Element, aynı cins ve kimya tepkimelerinde bölünmeyen en küçük parçaların yığınıdır. Bu parçalara atom denir. Farklı atomların birleşmesinden yeni bir madde olan bileşik elde edilir. Su, oksijen ve hidrojenden elde edilir. Bir element, herhangi bir enerji kullanılarak ( ısı, ışık, elektrik gibi) daha basit maddelere ayrıştırılamaz. Elementin diğer bir özelliği de bir bileşik vermek üzere kimyasal reaksiyona girdiği zaman ağırlığının değişmemesidir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Erime

Erime

Erime, bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine denir.

Fiziksel olan bu olayın meydana geldiği sıcaklığa erime sıcaklığı denir. Erime, donmanın tersi olarak da ifade edilebilir. Erime sıcaklığı katı maddelerde ayırt edici bir özelliktir. Erime sıcaklığı maddeden maddeye değişmektedir. Basınca ve saflığa bağlı olarak değişir.

Saf maddelerin erime ve donma sıcaklıkları eşittir. Saf maddelerde erime olayı gercekleşirken sıcaklık sabittir, aynı zamanda ısı artışı devam etmektedir ve bu ısı artışı katı madde tamamen eriyene kadar devam eder. Sonrasında tamamen eriyen maddenin ısı ve sıcaklık artışı bir sonraki hal değişimine kadar sürekli artar.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Eşeyli Üreme

Eşeyli Üreme

Erkek ve dişi, iki ayrı bireyin cinsel ilişkisi sonucu gerçekleşen üremedir.

Gamet adı verilen üreme hücrelerinin birleşmesiyle gerçekleşir. İki gametin birleşmesine döllenme, döllenme sonucu oluşan hücreye zigot denir. Yeni bireyler kalıtsal özelliklerini hem anadan hem babadan alırlar.

Eşeyli üreme; insanlarda, memeli hayvanlarda, çiçeklerde görülür.

İnsanlarda ve eşeyli üreyen bütün hayvanlarda dişi ve erkek gametler ayrı ayrı organlarda oluşur. Erkek gametler (spermler) testislerde, dişi gametler (yumurtalar) ovaryumlarda oluşur. Spermler dişinin üreme kanalına bırakılır ve yumurta döllenmesi dişinin vücudu içinde meydana gelir.

Çiçeklerde ise polen içinde bulunan döllenmeye hazır erkek organları (gametleri), tozlaşma yoluyla taşınarak çiçeğin ortasında bulunan dişi organa konar ve döllenmeyi gerçekleştirir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Eşeysiz Üreme

Eşeysiz Üreme

Bir canlıdan ayrılan hücre veya hücre grubundan yeni bireylerin oluşturulmasına denir. Eşeysiz üremede döllenme olayı yoktur. Bu nedenle eşeysiz üreyen canlı, oluştuğu canlıya kalıtsal olarak tıpatıp benzer. Çünkü eşeysiz üreme mitoz ile gerçekleşir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Evrim

Evrim

Bir canlıyı ötekilerden ayırt eden biçimsel ve yapısal karakterlerin gelişmesi yolunda geçirilen bir dizi değişme olayı, tekamüldür.

Biyolojide evrim, canlı türlerinin nesilden nesile kalıtsal değişime uğrayarak ilk halinden farklı özellikler kazanmasıdır. Evrim, modern biyolojinin temel taşıdır. Bu teoriye göre hayvanlar, bitkiler ve Dünya'daki diğer tüm canlıların kökeni, kendilerinden önce yaşamış türlere dayanır. Ayırdedilebilir farklılıklar, nesillerde meydana gelmiş genetik değişikliklerin bir sonucudur.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Frekans

Frekans

Ses dalgasının frekansını öncelikle grafik üzerinde bakarak görelim. Aynı süre içinda daha fazla dalga oluşturan sesin frekansı daha fazladır.

Tanım olarak ses frekansı şöyle tanımlanır: Saniyede oluşan ses miktarına frekans denir.

Örneğin sivrisinek saniyede 600 defa kanat çırpar. Kuşlar ise saniyede 5 defa kanat çırpar. Sizce hangi canlının çıkardığı ses daha yüksek frekanslı olur?

Tabi ki saniyede daha fazla ses çıkaran sivri sineğin ses frekansı daha fazladır. Sesin frekansı arttıkça incelir. Yüksek frekanslı sesler ise kalın seslerdir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Gaz

Gaz

Normal basınç ve sıcaklıkta olduğu gibi kalan, içinde bulunduğu kabın her yanına yayılmak ve bu kabın iç bölgesinin her noktasına basınç yapma özelliğinde olan akışkan madde.

Maddenin üç halinden biridir. Bu haldeyken maddenin yoğunluğu çok az, akışkanlığı ise son derece fazladır. Gaz halindeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi yoktur.

Katı bir madde ısıtıldığı zaman, katı halden sıvı, sıvı halden de gaz haline geçer. Bu duruma faz (safha) değişikliği denir. Sıvıyı meydana getiren tanecikler (atom veya moleküller) birbirlerini çeker. Sıvı ısıtıldığı zaman, tanecikler arasındaki çekim kuvveti yenilir ve tanecikler sıvı fazdan (ortamdan) ayrılarak gaz haline dönüşürler. Gazı meydana getiren tanecikler her yönde hareket edebilir ve bulundukları kabın şeklini alırlar.

Gazlar birbiriyle her oranda karışabilir. Gazların birbiri ile oluşturdukları karışımlar homojendir. Hacimleri, dolayısıyla yoğunlukları basınç ve sıcaklığa göre değişir. Genellikle gazın basınç veya sıcaklığının az miktarda değişmesi, gazın hacminde çok büyük değişiklikler meydana getirir. Bütün gazların genişleme ve sıkışma katsayıları aynıdır. Fakat sıvı ve katıların böyle bir özelliği yoktur. Bu yüzden gazlar, katı ve sıvılardan daha kolay incelenir.

Hareket halindeki gaz moleküllerinin (taneciklerinin), bulunduğu kabın cidarına (duvarına) çarpması sonucu meydana gelen etkiye, gazın basıncı denir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Gaz

Gaz

Normal basınç ve sıcaklıkta olduğu gibi kalan, içinde bulunduğu kabın her yanına yayılmak ve bu kabın iç bölgesinin her noktasına basınç yapma özelliğinde olan akışkan madde.

Maddenin üç halinden biridir. Bu haldeyken maddenin yoğunluğu çok az, akışkanlığı ise son derece fazladır. Gaz halindeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi yoktur.

Katı bir madde ısıtıldığı zaman, katı halden sıvı, sıvı halden de gaz haline geçer. Bu duruma faz (safha) değişikliği denir. Sıvıyı meydana getiren tanecikler (atom veya moleküller) birbirlerini çeker. Sıvı ısıtıldığı zaman, tanecikler arasındaki çekim kuvveti yenilir ve tanecikler sıvı fazdan (ortamdan) ayrılarak gaz haline dönüşürler. Gazı meydana getiren tanecikler her yönde hareket edebilir ve bulundukları kabın şeklini alırlar.

Gazlar birbiriyle her oranda karışabilir. Gazların birbiri ile oluşturdukları karışımlar homojendir. Hacimleri, dolayısıyla yoğunlukları basınç ve sıcaklığa göre değişir. Genellikle gazın basınç veya sıcaklığının az miktarda değişmesi, gazın hacminde çok büyük değişiklikler meydana getirir. Bütün gazların genişleme ve sıkışma katsayıları aynıdır. Fakat sıvı ve katıların böyle bir özelliği yoktur. Bu yüzden gazlar, katı ve sıvılardan daha kolay incelenir.

Hareket halindeki gaz moleküllerinin (taneciklerinin), bulunduğu kabın cidarına (duvarına) çarpması sonucu meydana gelen etkiye, gazın basıncı denir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Gen

Gen

İçinde bulunduğu hücre veya organizmada özel bir etkisi olan, kuşaktan kuşağa ve hücreden hücreye geçen kalıtımsal öge.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Genlik

Genlik

Genlik, ses dalgalarının dikey büyüklüğünün bir ölçüsüdür. Ses dalgalarını oluşturan sıkışma ve genleşmeler arasındaki fark, dalgaların genliğini belirler.

Ses dalgaları havada veya başka bir ortamda titreşen objeler tarfından üretilir. Örneğin titreştirilen bir gitar teli, yaptığı periyodik salınım hareketi ile, hava moleküllerinin belli bir frekansta sıkışmasını ve genleşmesini sağlar. Bu şekilde teldeki enerji havaya iletilmiş olur. Enerjinin miktarı, teldeki titreşim genliğine bağlıdır. Eğer tele fazla enerji yüklenirse, tel daha büyük bir genlikle titreşir. Teldeki titreşim genliği ne kadar fazla ise ortam tanecikleri (örneğin hava molekülleri) tarafından taşınan enerji de o kadar fazladır. Enerji ne kadar fazla ise sesin şiddeti de o kadar büyük olacaktır. Bu ifadeler, titreşen tüm cisimler için geçerlidir.

Ses genliği frekanstan farklıdır. Frekansta sesin tonu önemliyken genlik açısından sesin yüksekliğinin önemi vardır.

Örneğin bir kamyonun ses genliği motosikletinkinden büyüktür.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Gürültü

Gürültü

İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan, istenmeyen ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen, hoşa gitmeyen seslere gürültü denir.

Bu tanıma bakıldığında, sesin gürültü niteliği taşıması için mutlaka yüksek düzeyde olması gerekmediği anlaşılmaktadır. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup, Dünya Sağlık Örgütü'nce belirlenen ölçülerin üzerinde olduğu değerlendirilmektedir.

Ses ve gürültü arasındaki ayırım kişilere göre değişebilir. Bazı insanların kulağına müzik olarak gelen bir takım sesler, diğer insanlar için rahatsız edici olabilir ve gürültü olarak algılanır. Rahatsızlık duyma sınırı da insandan insana faklılık gösterebilir. Ancak gürültünün insan sağlığını ve rahatını bozduğu, olumsuz psikolojik etkiler yaptığı ve kaza tehlikesini artırdığı bir gerçektir.

Titreşimin (yer değiştirme, hız, ivme cinsinden) rms Değeri: Belirli bir zaman aralığında ölçülen titreşim değerlerinin karelerinin ortalamasının kare kökünü ifade eder.

Gürültü günümüzde en çok karşılaşılan çevre kirliliklerinden biridir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Hareket

Hareket

Bir varlığın belli bir noktaya göre yer değiştirmesine denir. Hareket, bir cismin sabit bir noktaya göre yerinin zamana karşı değişimidir.

Hareketle ilgili en temel kanunlar, Newton'un hareket kanunları olarak adlandırılan; hareket eden bir cismin davranışlarının Isaac Newton tarafından incelenmesi ile elde edilmiş olan kanunlardır.

Newton'un hareket kanunları şu şekilde ifade edilebilir:

Newton'un I. Hareket kanunu (Eylemsizlik): Bir cisme etki eden net bir kuvvet yoksa, o cisim durur ya da sabit hızla doğrusal hareket yapıyorsa bu hareketine devam eder.

Newton'un II. Hareket kanunu: Bir cismin momentumunun zamana karşı değişimi, cisme etki eden net kuvvet ile orantılı ve aynı yöndedir. Şu şekilde denklemsel olarak ifade edilebilir.
(P : momentum; t: zaman; F: kuvvet; M: kütle; V: hız; a: ivme)

Newton'un III. Hareket kanunu (Etki-Tepki): Evrendeki tüm kuvvetler birbirine eşit ve zıt yönlü çiftler halindedir. Yani bir cisim üzerine etki etmekte olan her harici kuvvet için ona eşit ve zıt yönde bir kuvvet bulunmaktadır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Hücre Bölünmesi

Hücre Bölünmesi

Tek hücreli canlıların çoğalması, çok hücreli canlıların büyümesi, erkek ve dişi eşey hücrelerinin meydana gelmesi için gerekli biyolojik olaydır.

Bir hücrenin bölünebilmesi için belirli bir büyüklüğe ulaşması gerekmektedir. Canlılar dünyasında;
• Amitoz
• Mitoz
• Mayoz
olmak üzere üç farklı tip bölünme vardır.

Tek hücreli canlılarda bölünme genellikle amitoz bölünmedir. Bu bölünmede önce hücrenin çekirdeği uzar, boğumlanarak ikiye ayrılır. Bunu sitoplazma bölünmesi takip ederek bir hücreden iki yeni hücre oluşacak biçimde bölünme gerçekleşir.

Çok hücrelilerde ise mitoz ve mayoz ile görülür.

Mitoz bölünmede, her hücrenin çekirdeğinde kromozomlar kendini eşler. Eşler, ana hücrenin bölünmesiyle oluşan iki yavru hücreye verilir. Böylece ana hücreye benzeyen, kromozomlu iki yavru hücre meydana gelir.

Mayoz bölünme ise eşeyli olarak çoğalan canlılarda görülür. Zigotu oluşturacak gamet hücrelerinin yapılması mayoz bölünme ile gerçekleşir. Mayoz bölünme iki aşamada olur. Birinci aşamada kromozonların sayısı yarı yarıya iner, iki yavru hücre oluşur. Ama bu aşamada henüz kromozomdaki kromatidler tam olarak ayrılmamıştır. İkinci aşamada kromozomlar tam olarak uzunlamasına bölünür ve kromatidler ayrılarak yavru hücreler oluşur. Böylece bölünme tamamlanmış olur.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Isı

Isı

Belirli sıcaklıktaki bir sistemin sınırlarından, daha düşük sıcaklıktaki bir sisteme, sıcaklık farkı nedeniyle transfer edilen enerjidir.

Bir cismin uzamasına, genleşmesine, buharlaşmasına, erimesine, sıcaklığının artmasına, bir iş yapmasına neden olan bir enerji transfer biçimidir.

Isı, sıcak bir maddenin soğuk maddeye ilettiği sıcaklığı sağlayan bir enerji türüdür. Isı ve iş hiçbir cisimde depo edilemez. Isı birimi iş birimi ile aynıdır yani joule (j) ya da kaloridir (cal).

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


İyonik Bağ

İyonik Bağ

İyonik bağ, zıt ve eş yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik kuvvetlere dayanan bir kimyasal bağ türüdür.

En dıştaki yörüngeleri dolu olan atomlar oldukça kararlı durumdadırlar, başka atomlarla bileşik oluşturma eğilimi göstermezler. Sadece soygazların yörüngeleri tamamen doludur, diğer tüm elementlerin dış kabuklarında eksik elektron bulunmaktadır.Oysa atom, tüm yörüngelerinin dolu olması yönelimindedir ve eğer dolu değilse bunu sağlamaya yönelecektir. Bu konumda atomun başına iki farklı olay gelebilir, dış kabuktaki elektronlardan kurtularak zaten dolu olan bir alttaki kabuğu son kabuk haline getirmek ya da dış kabuğu dışarıdan elektron alarak tamamlamak.

Elektron verme eğiliminde olan bir atomla elektron alma eğilimindeki bir atom reaksiyon alanına girdiklerinde, aralarında bir elektron alışverişi olur. Bunun sonucunda elektron alan atom negatif iyon (anyon), elektron veren atom ise pozitif iyon (katyon) haline gelecektir. Bu şekilde aralarında elektrostatik çekme kuvveti yaratılan atomlar iyonik bağla bir bileşik oluştururlar. İyon bağına elektro valans bağ da denilmektedir.

İyonik bağla oluşan bileşiklerin bir ortak özelliği, elektroliz edilebilmeleridir. Yani iyonik yapıdaki sıvı ve katı çözeltiler elektriği iletirler. İyonik yapılı katılar ise iletken değildirler. Bir diğer özellik de elektronların kuvvet ile tutulması nedeni ile iyonik kristallerin ısıyı ve elektriği iletmemesi, diğer bir deyişle yalıtkan olmalarıdır.

İyonik bağ oluşumunda, metal, düşük elektronegatifliği nedeniyle bir elektron vererek pozitif bir iyon (katyon) oluşturur. Normal sofra tuzunda, sodyum ile klor iyonları birbirlerine iyonik bağ ile bağlıdır. İyonik bağ genellikle metallerle ametaller arasında gerçekleşir. Ametal atomlarının elektronegatifliği yüksektir ve kolayca elektron alıp negatif iyon (anyon) oluşturabilirler. Dolayısıyla, iki veya daha fazla iyon, elektrostatik kuvvetlerin etkisiyle birbirlerini çekerler. Bu tür bağlar, hidrojen bağından daha kuvvetli fakat kovalent bağ ile hemen hemen aynı kuvvettedir.

İyonik bağlanma yalnızca, bağlanmış atomlar serbest olanlardan daha düşük enerjiye sahip olduklarında ve reaksiyonun toplam enerji değişimi, reaksiyonun gerçekleşmesi yönünde ise meydana gelir. Toplam enerji değişimi ne kadar büyükse, bağ o kadar güçlüdür. Tüm iyonik bağlar bir tür kovalent ya da metalik bağ özelliği taşırlar. İki atom arasındaki elektronegatiflik farkı ne kadar büyükse bağ da o kadar iyoniktir. İyonik bileşikler, ergidiklerinde veya suda çözündüklerinde elektrik iletebilirler. Genellikle yüksek ergime sıcaklığına sahip olup suda çözünmeye meyillidirler.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Kaldırma Kuvveti

Kaldırma Kuvveti

Sıvı içerisine kısmen veya tamamen batan cisimler sıvı tarafından yukarı doğru itilirler. Bu itme kuvveti, sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetidir.

Sıvıya batırılan bir tahta parçası yukarı çıkmak ister. Tahta parçasının tamamını batacak şekilde sıvı içinde tutabilmek için üstten bir kuvvet uygulamak gerekir.

Cismi yukarı çıkmaya zorlayan kaldırma kuvveti, cisim tarafından yeri değiştirilen sıvının ağırlığına eşittir. Yeri değişen sıvının hacmi, cismin batan kısmının hacmine eşit olduğundan, kaldırma kuvveti:
F (kaldırma) = V (batan) . d (sıvı) . g bağıntısı ile hesaplanır.

Cisimlere uygulanan sıvı kaldırma kuvveti, sıvının öz kütlesine bağlıdır. Aynı cismin farklı sıvılardaki konumları farklı olabilmektedir. Saf su içine atılan yumurta dibe batar. Suya tuz ilave edilerek karıştırıldığında yumurta yüzmeye başlar. Bunun nedeni suya tuz karıştırıldığında suyun öz kütlesinin artması ve Fk = Vb . ds . g bağıntısına göre, kaldırma kuvvetinin büyümesi, dolayısıyla bileşke kuvvetin yukarı doğru olması ve yumurtayı yukarı yönde hareket ettirmesidir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Kalıtım

Kalıtım

Çevre etkileriyle köklü olarak değiştirilemediğine inanılan özelliklerin, döllenme sırasında, dişi ve erkeğin kromozomları yoluyla bir kuşaktan ötekine geçmesi kalıtımdır.

Diğer bir anlatımla canlıların, kendinden önceki yakınlarında bulunan bedensel ya da manevî bir durumun görülmesi (soyaçekim)dir.

Doğan bir çocuğun anasına, babasına, kardeşlerine ya da soyundan gelen birine benzemesi; bir fasulyeden daima aynı fasulyenin, bir serçeden aynı serçenin, bir maymundan aynı maymunun meydana gelmesi kalıtımla açıklanır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Kalıtsal Hastalık

Kalıtsal Hastalık

Genlerle yavrulara geçen özelliklere kalıtsal özellikler denir (kan grubu, göz rengi, çok parmaklılık, renk körlüğü vb).

Bazı hastalıklar havada, suda, yiyecek ve içeceklerde bulunan mikroplardan ileri gelir. Bazılarının nedeni doku ve organların zamanla yıpranmasıdır. Bunların etkisi kuşaktan kuşağa geçmez. Kalıtsal hastalıklar ya da bozukluklar ise kusurlu genlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasından kaynaklanır.

Bir canlının büyümesi, gelişmesi ve yaşamını sürdürmesi için gerekli bilgileri taşıyan kalıtım birimlerine gen denir. Genler DNA’dan (deoksiribonükleik asitten) yapılmıştır. Yeni doğan bir bebek, genlerini kalıtım yoluyla anne-babasından alır. Eğer bütün genleri normal ise, yani sağlıklı bir insanda bulunması gereken özellikleri taşıyor ve hepsi üstüne düşen görevi eksiksiz yerine getirebiliyorsa bebek sağlıklı doğacaktır. Ama bazı bebeklerde, anne ya da babadan gelen kromozomların biri ya da bir kaçı kusurlu olabilir. Bu durumda vücuttaki bazı etkinlikler bu bozuk genlerin aktardığı yanlış bilgiye göre yönlendirileceğinden bebekte kalıtsal bir bozukluk ya da hastalık ortaya çıkar.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Katı

Katı

Maddenin üç temel hâlinden biri.

Maddenin, atomları arasındaki boşluğun en az olduğu halidir. ‘Katı’ olarak adlandırılan bu haldeki maddelerin kütlesi, hacmi ve şekli belirlidir. Bir dış etkiye maruz kalmadıkça değişmez. Sıvıların aksine katılar akışkan değildir. Fiziksel yollarla, diğer üç hal olan sıvı, gaz ve plazmaya dönüştürülebilirler. Altın demir gibi madenler katı maddelere örnektir.

Gaz ya da sıvı hâldeki madde katı hâle dönüşürken maddeyi oluşturan atomlar daha düzenli bir üç boyutlu yapıya geçer. Katı durumdaki bir maddenin atomları arasındaki boşluk azalır. Bu nedenle aralarındaki çekim kuvveti de artar.

Katı maddelerin biçim değiştirebilmesi için dışarıdan bir kuvvetin etki etmesi gerekir. Maddenin bu kuvvete göstereceği direniş, onun dayanıklılığını gösterir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Katı

Katı

Maddenin üç temel hâlinden biri.

Maddenin, atomları arasındaki boşluğun en az olduğu halidir. ‘Katı’ olarak adlandırılan bu haldeki maddelerin kütlesi, hacmi ve şekli belirlidir. Bir dış etkiye maruz kalmadıkça değişmez. Sıvıların aksine katılar akışkan değildir. Fiziksel yollarla, diğer üç hal olan sıvı, gaz ve plazmaya dönüştürülebilirler. Altın demir gibi madenler katı maddelere örnektir.

Gaz ya da sıvı hâldeki madde katı hâle dönüşürken maddeyi oluşturan atomlar daha düzenli bir üç boyutlu yapıya geçer. Katı durumdaki bir maddenin atomları arasındaki boşluk azalır. Bu nedenle aralarındaki çekim kuvveti de artar.

Katı maddelerin biçim değiştirebilmesi için dışarıdan bir kuvvetin etki etmesi gerekir. Maddenin bu kuvvete göstereceği direniş, onun dayanıklılığını gösterir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Kimyasal Tepkime

Kimyasal Tepkime

Tepkime, kimyada iki veya daha çok maddenin başka madde veya maddelere dönüştüğü olaydır. Reaksiyon da denir. Kimyasal tepkimede tepkimeye giren maddelerin özellikleri kaybolurken değişik özelliklerde yeni maddeler ürün olarak ortaya çıkar. Fakat tepkimede toplam kütle değişmez.

Bir kimyasal tepkimede bağ oluşturan elektronların enerji soğurmasıyla bağ parçalanır. Bu durum yeni bağların oluşmasını mümkün kılar ve enerji açığa çıkar. Bir bağın parçalanması için gerekli olan enerji yeni bir bağın oluşmasında açığa çıkan enerjiden daha az olduğunda, bu tepkimeye ekzotermik (ısı veren) tepkime, tersi olduğundaysa endotermik (ısı alan) tepkime denir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Kovalent Bağ

Kovalent Bağ

Kovalent bağ, iki atom arasında, bir veya daha fazla elektronun paylaşılmasıyla karakterize edilen kimyasal bağın bir tanımıdır. Genellikle bağ, ortaya çıkan molekülü bir arada tutan ortak çekim gücü olarak tanımlanabilir. Paylaşılan elektron ya da elektronlar, her iki çekirdek etrafında dolanacaklar, iki çekirdek arasındaki bölgede daha uzun süre bulundukları için bu bölgede (-) yüklü bir alan yaratacaklardır. Bu alan, her iki çekirdeğe bir çekme kuvveti uygulayarak bir bağ yaratır.

Kovalent bağ, söz konusu atomların dış yörüngelerinin dolması ile meydana gelir. Bu tür bağlar, moleküller arası hidrojen bağından daima daha güçlü, iyonik bağ ile ise ya aynı güçte ya da daha güçlüdür.

Bazı inorganik maddelerin -hidrojen, amonyak, klor, su ve azot- molekülleri ile tüm organik maddelerin molekülleri kovalent bağ ile bir arada tutulmaktadır.

Kovalent bağ (iyonik ve metalik bağın tersine) yönlüdür; bağ açılarının etkileşimin gücü üzerinde etkisi büyüktür. Bu etkinin kaynağı, kovalent bağların, atomik yörüngelerin üst üste binmesiyle oluşmasından ileri gelir. Atomik yörüngeler (p, d, ve f orbitalleri) hepsi yönlü karakterde olup, bağlanma esnasında önemli ölçüde yöne bağlı etkileşime neden olurlar.

Kovalent bağ, genellikle benzer elektronegatifliğe sahip atomlar arasında gerçekleşir. Bu nedenle ametaller, daha kolaylıkla kovalent bağı tercih eder ve metaller de kolayca yerlerinden oynatılabilen elektronların daha serbestçe dolaşabildiği metalik bağ yaparlar. Ametallerde bir elektronun serbest kalması daha zordur, dolayısıyla benzer elektronegatifliğe sahip bir madde ile birleşme söz konusu olduğunda o elektronun paylaşılması tek seçenek haline gelir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Kromozom

Kromozom

Canlılarda kalıtımı sağlayan genetik birimlerdir.

Birçok canlı gibi insan da trilyonlarca hücreden meydana gelir. Hücre, bitkisel ya da hayvansal her türlü yaşam biçiminin en küçük birimidir. Her hücre bir sitoplazma ve çekirdekten meydana gelir. Çekirdeğin içinde ise kromozom adı verilen ipliksi parçalar bulunur. Kromozomlar, molekül yapıları çok iyi bilinen DNA (deoksiribo nükleik asit) zinciri ile histon denilen protein zincirinden oluşur.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Kuvvet

Kuvvet

Fizikte kuvvet, kütleli bir cisme hareket kazandıran etkidir. Hem yönü hem de büyüklüğü olan kuvvet, vektörel bir niceliktir.

Newton'un ikinci yasasına göre sabit kütleli bir cisim, üzerine uygulanan net kuvvetle doğru, cismin kütlesi ile ters orantılı bir şekilde hızlanır. Bir cisme uygulanan net kuvvet, cismin kazandığı momentumun zamana bağlı değişimine eşittir.

Üç boyutlu nesnelere uygulanan kuvvet de nesnenin dönmesine veya deforme olmasına veya basınçta değişime ve hatta bazı durumlarda hacmin değişimine sebep olabilir. Bir eksen etrafında dönme hızında değişime sebep olan kuvvet eğilimine tork denir. Deformasyon ve basınç bir nesne dahilindeki zorlama kuvvetlerinin sonucudur.

Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla vektörlerle ilgili bütün özellikler kuvvetler için de geçerlidir. Kuvvet ‘F’ harfi ile gösterilir ve ‘dinamometre‘ denilen yaylı kantarla ölçülür.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Madde

Madde

Boşlukta yer kaplayan (hacim), kütlesi olan tanecikli yapılara madde denir.

Madde, saf madde ve saf olmayan madde (karışım) olarak ikiye ayrılabilir. Saf maddenin belirli özellikleri vardır ve bu özellikleri hiç değişmez.

Maddede daima değişiklikler olabilmektedir. Maddede meydana gelen değişikliklere olay denir. Bu da fiziksel ve kimyasal olmak üzere ikiye ayrılır:

• Fiziksel olay: O maddenin yapısını değiştirmeyen olaydır. Kâğıdın yırtılması, fiziki bir olaydır. Çünkü kağıdın şekli değişmiştir fakat özü yine kâğıttır.

• Kimyasal olay: O maddenin yapısını değiştiren olaydır. Kâğıdın yanması gibi...

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Mayoz

Mayoz

Eşeyli olarak çoğalan canlılarda görülür. Zigotu oluşturacak gamet hücrelerinin yapılması mayoz bölünme ile gerçekleşir. Mayoz bölünme iki aşamada olur. Birinci aşamada kromozonların sayısı yarı yarıya iner, iki yavru hücre oluşur. Ama bu aşamada henüz kromozomdaki kromatidler tam olarak ayrılmamıştır. İkinci aşamada kromozomlar tam olarak uzunlamasına bölünür ve kromatidler ayrılarak yavru hücreler oluşur. Böylece bölünme tamamlanmış olur.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Mekanik Enerji

Mekanik Enerji

Faydalı iş yapabilen hareket enerjisidir. Hareket enerjisi (kinetik enerji) bir iş yaptığında mekanik enerji olarak ortaya çıkmaktadır. Elektrik santrallerinde türbine çarpan suyun mekanik enerjiye dönüştüğü gibi pense ile kablo keserken, tornavida ile vida sıkarken vb. durumlarda da mekanik enerji üretilmiş olmaktadır. Elde edilen mekanik enerji ile her hangi bir iş yapılabileceği gibi elektrik enerjisi de üretilebilmektedir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Metal

Metal

Metal; yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, katyon oluşturma eğilimi yüksek, oksijenle birleşerek çoğunlukla bazik oksitler veren elementlerdir.

Metaller, kendi aralarında: soy metaller (altın, gümüş,platin gibi) ve soy olmayan metaller (demir, çinko, aliminyum gibi) şeklinde sınıflandırılabilir. Yarı metaller, iyi metal özelliği göstermez. Bu elementler hem metal, hem de ametal özelliği gösterir. Silisyum, bor, antimun, arsenik gibi elementler yarı metaldir.

Doğada ametaller daha çok bulunsa da periyodik tablodaki elementlerin çoğu metaldir.

Özellikleri

1. Metallerin hepsi (cıva elementi hariç) oda koşullarında katıdır.
2. Bütün metaller parlaktır (Metalik parlaklık). Işığı yansıtırlar.
3. Metaller sert ve yumuşak olabilir. Sert olan metal yumuşak olanı çizer.
4. Metaller; tel, levha ve toz haline gelebilir. Metaller esnektir; eğilip bükülebilir.
5. Elektrik ve ısıyı iletir.
6. Soy metaller (altın, platin gibi) dışında diğer metaller havada paslanır.
7. Metaller birbirleriyle bileşik yapmaz. Ancak birbiri içinde eritilerek karıştırılabilirler ve alaşım oluştururlar.
8. İki veya daha çok metal birbiriyle molekül oluşturmaz.
9. Moleküllerin öz kütleleri büyük, erime noktaları yüksektir. Örneğin, demir 1535°C'de erir. Yoğunluğu 7,8 g/cm3'tür.
10. Metaller, daima elektron vererek (+) yüklü iyon (katyon) olmak ister. Çünkü son yörüngelerinde 1, 2, 3 elektron barındırabilirler.
11. Metallerin çoğuna (Na, Mg, Fe, Zn gibi) asitler etki eder. Bunun sonucunda tuz oluşur ve hidrojen gazı açığa çıkar.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Mitoz

Mitoz

Cok hücrelilerde görülen hücre çoğalma biçimidir. Mitoz bölünmede, her hücrenin çekirdeğinde kromozomlar kendini eşler. Eşler, ana hücrenin bölünmesiyle oluşan iki yavru hücreye verilir. Böylece ana hücreye benzeyen, kromozomlu iki yavru hücre meydana gelir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Modifikasyon

Modifikasyon

Bireyde meydana gelen değişiklik, değişme.

Canlılarda çevrenin etkisiyle meydana gelen ve kalıtsal olmayan özelliklerdir. Çevre koşulları (ısı, sıcaklık, besin) bazı genlerin işleyişini değiştirebilir. Bundan dolayı ortam koşulları eski haline dönünce canlı da eski haline döner veya oluşan karakter oğul döllere aktarılmaz.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Mutasyon

Mutasyon

(değişinim)

Canlının genetik bilgisinde meydana gelen ve kuşaktan kuşağa aktarılan kalıtsal değişmelerdir.

Bireyin, kalıtsal özelliklerinin ortaya çıkmasını sağlayan genetik şifre, herhangi bir nedenden dolayı bozulabilir. Bu durumda DNA’nın sentezlediği protein veya enzim bozulur. Böylece canlının, proteinden dolayı yapısı, enzimlerinden dolayı metabolizması değişebilir. Bir gen mutasyona uğradıktan sonra kararlı hale gelir ve tekrar eski haline dönmek için herhangi bir eğilim göstermez.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Müzik

Müzik

Müzik en genel tanımı ile sesin biçim ve devinim kazanmış hâlidir. Başka bir deyiş ile de müzik, sesin ve sessizliğin belirli bir zaman aralığında ifade edildiği sanatsal bir formdur. Biçim ve devinim içeren bir ses oluşumunun müzik olarak kabul görmesi için dinleyende duygulara yönelik etkileşim yapması da beklenmektedir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Periyodik Sistem

Periyodik Sistem

Periyodik sistem, elementleri gösteren ve özellikleri ile ilgili bilgi veren bir cetveldir. İlk defa Dimitri Mendelyef periyodik sistemi atom ağırlıklarına göre düzenlemiştir. Bugün modern periyodik sistemde elementler atom numaralarına göre düzenlenmiştir. Elementlerin özellikleri artan atom numaralarına bağlı olarak değişir, bu değişme ise periyodiktir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Ses

Ses

Ses, nesnelerin titreşiminden meydana gelen ve uygun bir ortam içerisinde (hava, su vb.) bir yerden başka bir yere, sıkışma (compressions) ve genleşmeler (rarefactions) şeklinde ilerleyen bir dalgadır.

Dolayısıyla ses, bir basınç dalgasıdır.

1960 tarihli bu fotoğrafta, özel bir ses merceği ve özel bir görüntüleme yöntemi kullanılarak, sol tarafta görülen kornadan çıkan ses dalgalarının görüntüsü elde edilebilmiştir (Bell Telephone Laboratory).

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Ses Dalgası

Ses Dalgası

Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da yayılabirler. Mekanik dalgalar ise, enerjilerini aktarabilmek için ortam taneciklerine ihtiyaç duyarlar. Bu yüzden boşlukta (örneğin uzayda) yayılamazlar.

Ses dalgaları da mekanik dalgalar olduklarından yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyarlar.

Ses, nesnelerin titreşiminden meydana gelen ve uygun bir ortam içerisinde (hava, su vb.) bir yerden başka bir yere, sıkışma (compressions) ve genleşmeler (rarefactions) şeklinde ilerleyen bir dalgadır. Dolayısıyla ses, bir basınç dalgasıdır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Ses Şiddeti

Ses Şiddeti

Sesin kulak tarafından duyulan yüksekliğine sesin şiddeti denir. Sesin şiddeti kulağa gelen ses dalgalarının kuveti ile ilgilidir.

Hafif sesler kulağa az şiddette, kuvetli sesler ise yüksek şiddette gelmektedir. Şiddet birimi desibel'dir (dB). Desibel insan kulağının işitebildiği en küçük ses şiddetidir.

Fısıltı sesi 30 dB
Konuşma sesi 40-60 dB
Bağırma sesi 80-90 dB
Uçağın kalkışı 120-140 dB
Tüfek patlaması (yakın Mesafe) 130 dB

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Ses


Sıcaklık

Sıcaklık

Sıcak olan şeyin durumu, etkisi veya sıcak olan şeyin niteliği, hararet.

Bir araçla veya cihazla ölçülebilen ısı derecesi.

Bir cismin sıcaklığının ya da soğukluğunun bir ölçüsüdür.

Duyularla algılanmakta ve genellikle sıcak veya soğuk terimleri ile ifade edilmektedir. İki cisim birbirisine temas ettirildiğinde sıcak olan soğumakta soğuk olan ısınmakta ve belirli bir süre temas halinde kaldıklarında her ikisi de aynı sıcaklığa gelmektedir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Sıvı

Sıvı

Bulunduğu kabın biçimini alabilen ve üstü yatay bir düzlem durumuna gelebilen (cisim) , mayi.

Sıvı, maddenin ana hallerinden biridir. Sıvılar, belli bir şekli olmayan maddelerdir, içine konuldukları kabın şeklini alırlar, akışkandırlar.

Sıvının hacmi, onun sıcaklık ve basıncına bağlıdır. Sıvılar iletkendir. Fakat iletkenlikleri içlerine konulan maddelerle değişebilir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Sıvı

Sıvı

Bulunduğu kabın biçimini alabilen ve üstü yatay bir düzlem durumuna gelebilen (cisim) , mayi.

Sıvı, maddenin ana hallerinden biridir. Sıvılar, belli bir şekli olmayan maddelerdir, içine konuldukları kabın şeklini alırlar, akışkandırlar.

Sıvının hacmi, onun sıcaklık ve basıncına bağlıdır. Sıvılar iletkendir. Fakat iletkenlikleri içlerine konulan maddelerle değişebilir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Teknolojik Gelişmeler

Teknolojik Gelişmeler

İnsanoğlu, tarih boyunca işlerini kolaylaştırmak için çeşitli aletler geliştirmiştir. Örneğin avlanmak için ok ve mızrak geliştirmiştir. Daha sonraları bu aletler yerini ateşli silahlara bırakmıştır. Bu gelişme, teknoloji sayesinde olmuştur.

Bunun dışında, insan yaşamını kolaylaştıran teknolojik gelişmeler vardır. Teknoloji sayesinde telefonlar ve internet günlük hayatımıza girmiştir. Arabalar, bisikletler, uçaklar ve deniz taşıtları, uzay araçları, bilgisayar gibi yaşamımızı kolaylaştıran buluşların hepsi teknolojik gelişmeler sonucunda yapılmışlardır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Termometre

Termometre

Sıcaklığı ölçmek için kullanılan alettir.

Meteorolojide Celsius, Fahrenheit veya Kelvin gibi değişik ölçekler termometrelerde kullanılmaktadır. Termometreler, değişen sıcaklık karşısında sıvıların hacim değiştirmesi mantığına dayanır. En fazla kullanılan termometreler civalı termometrelerdir. Sıcaklığın çok düşük olduğu yerlerde ise donma sıcaklığı daha düşük olan alkollü termometreler tercih edilir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


Üreme

Üreme

Canlıların cinsel hücrelerinin birleşmesinden ortaya çıkan tohumla veya doğrudan doğruya oluşturdukları sporlarla çoğalmaları üremedir.

Üreme; çoğalma olarak da bilinir, bir canlının neslini devam ettirmesi olayıdır.

Büyüme ve gelişmesini tamamlayan her canlı çoğalma yeteneğine sahip olur. Çoğalma yeteneğine sahip canlılar kendilerine benzer bireyler oluştururlar ve bu sayede nesillerin devamlılığı sağlanır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Hücre Bölünmesi ve Kalıtım


Yarı Metal

Yarı Metal

Periyodik tablonun p bloğundaki 3A, 4A, 5A ve 6A gruplarında yer alan elementlerin bazıları bu gruba girer. Yarı Metal olarak da adlandırılırlar. Değişken özellikler sergilerler. Metallerle tepkirken ametal, ametallerle tepkirken de metal gibi davranırlar. Genellikle kristal yapıda bulunurlar. Ayrıca; yarı iletken özellikleri vardır. Diyot ve transistör gibi modern elektroniğin temel parçalarının ham maddeleridir. Bor, silisyum, germanyum, arsenik, antimon vb. Bu elementler fiziksel olarak metallere, kimyasal olarak ametallere benzerler.

Yarı metaller şunlardır: silisyum, arsenik, antimon, germanyum, tellür, polonyum.

Yarı Metallerin Özellikleri: Parlak ya da mattırlar. Tel ve levha haline getirilebilirler. Kırılgan değillerdir. Yarı metaller elektriği ve ısıyı metallere göre daha az, ametallere göre daha çok iletirler.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Yapısı ve Özellikleri


Yoğunluk

Yoğunluk

Yoğunluk, herhangi bir cismin hacminden kütlesinin veya kütlesinden hacminin hesaplanabilmesine imkân sağlar. Kütle; hacimle yoğunluğun çarpımına, hacim ise kütlenin yoğunluğa bölümüne eşittir.

Yoğunluk birimi gram/cm3 (gram/mililitre) veya kg/m3'tür.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Yoğuşma

Yoğuşma

Gaz halindeki bir maddenin, kaynama sıcaklığından düşük sıcaklıktaki bir ortamla karşılaşması veya soğuk bir hava akımıyla karşılaşması sonucu görülür.

Soğuk hava ile temas eden su buharı molekülleri enerjilerini soğuk havaya vererek bir araya gelir ve su damlasını oluştururlar. Böylece yoğuşma gerçekleşir ve bulutlardaki su buharı yağmur olarak yere iner.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Maddenin Halleri ve Isı


 

 
     
     
     
   
 
 

e-dershane.biz © 2016 | Gizlilik İlkemiz | Kullanım Şartları
DERPAŞ Dergi Yayın Dağ. Paz. ve Tic. AŞ / Akbıyık cad. No:61/2 Sultanahmet - İSTANBUL
Tel: 0212 518 10 50 / Faks: 0212 518 05 00 / E-mail: dershane.biz@gmail.com
 
 
Ana SayfaAna SayfaKavramlar Sözlüğü