Tüm kayıtlı öğrencilerimizin yararlanabileceği bir sözlük oluşturduk. Bu sözlük içinde, sınıflara göre ayrılmış ve derslerinizin içeriklerine göre
dizinlenmiş kavramlara, açıklamalara ve görsel unsurlara ulaşabilirsiniz.

Kavramları eklemeye, ünite ya da temaların kavram haritalarını baz alarak başladık. Ancak gün geçtikçe içeriği büyümekte
ve bir öğrencinin ilk başvuru kaynağı olmaktadır.

 

Üst taraftaki bölümü kullanarak; tüm sözlük içinde arama yapabileceğiniz gibi,
aşağıdaki linklerden sınıf sınıf, ders ders ya da ünite ünite kavramlar sözlüğünü gezebilirsiniz.

8. Sınıf >>> | Fen Bilimleri | Sosyal Bilgiler |

Ağırlık

Ağırlık

Bir cisme uygulanan kütle çekim kuvvetidir. Yatay bir taban üzerine konan bir cismin, o taban üzerine yaptığı basınca ya da bir noktaya asılı bir cismin, o noktaya uyguladığı yer çekimi kuvvetidir. Dinamometre ile ölçülür.

Dünya'da bir cismi ele alırsak; yükseğe çıkıldıkça ağırlık azalır, kutuplara gidildikçe ağırlık fazlalaşır, ekvatora gittikçe ağırlık azalır, dünyanın merkezine inildikçe ağırlık azalır.

Ağırlık birimi newton'dur ve kısaca N ile gösterilir.

Ağırlık = Kütle x Yer çekimi ivmesi

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Arşimet

Arşimet

(Archimedes)

Yunanlı matematikçi, fizikçi, astronom, filozof ve mühendistir (M.Ö. 287- 212 Sicilya). Bir hamamda yıkanırken bulduğu iddia edilen suyun kaldırma kuvveti, bilime en çok bilinen katkısıdır.

Arşimet İlkesi: Su, kendi yoğunluğundan daha az yoğunluğa sahip olan cisimleri, yüzeyine doğru itmektedir. Yoğunluk farklılıklarından ortaya çıkan itme kuvveti etkisiyle cisim yüzmeye başlar. Burada her ne kadar gemi ve deniz mühendisliğinin alanına girdiğinden, örnek su olarak alınmışsa da bu ilke sıvılar için genel kuraldır.

Arşimet; aynı cins cisimlerin yoğunluklarının aynı olduğunu, farklı maddelerden oluşan cisimlerin yoğunluklarının farklı olduğunu ileri sürmüş ve kanıtlamıştır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Basınç

Basınç

Bir yüzey üzerine etkide bulunan gücün yüz ölçümü birimine düşen miktarıdır.

Katı, sıvı ve gazlar ağırlıkları nedeniyle bulundukları yüzeye bir kuvvet uygularlar. Kuvvetin kaynağı ne olursa olsun birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç (P), bütün yüzeye dik olarak etki eden kuvvete de basınç kuvveti (F) denir.

Katılarda basınç, cismin ağırlığının taban alanına bölümü ile bulunur. Katılarda basınç kuvveti cismin ağırlığıdır.

Katılarda eğer cismin ağırlığı artarsa basınç artar, taban alanı artarsa basınç azalır. Cismin ağırlığının yer çekimi ivmesi ile olan ilişkisinden dolayı da basınç yer çekimi ile de alakalıdır. Yer çekimi ivmesinin artmasıyla basınç da artar. Aynı maddeden yapılmış geometrik cisimlerde (silindir, kare dik prizma, küp vb.) basınç yüksekliğe bağlıdır. Yüksekliği fazla olanın basıncı da fazladır.

Sıvılarda basınç, sıvının yoğunluğu ve sıvının yüksekliği ile ilişkilidir. Sıvının yoğunluğu ve sıvının yüksekliği arttıkça sıvının basıncı da artar. Sıvının basıncı, miktarı ile alakalı değildir. Yer çekimi ivmesi ile doğru orantılıdır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Dengelenmiş Kuvvetler

Dengelenmiş Kuvvetler

Bir cisim üzerine, değişik yönlerden çeşitli kuvvetler etki edebilir. Birden fazla kuvvetin gösterebildiği etkiyi tek başına gösterebilen kuvvete, net kuvvet ya da bileşke kuvvet denir. Bir cisme etki eden net kuvvet sıfır ise cisim ‘dengelenmiş kuvvetler’in etkisindedir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Gaz

Gaz

Normal basınç ve sıcaklıkta olduğu gibi kalan, içinde bulunduğu kabın her yanına yayılmak ve bu kabın iç bölgesinin her noktasına basınç yapma özelliğinde olan akışkan madde.

Maddenin üç halinden biridir. Bu haldeyken maddenin yoğunluğu çok az, akışkanlığı ise son derece fazladır. Gaz halindeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi yoktur.

Katı bir madde ısıtıldığı zaman, katı halden sıvı, sıvı halden de gaz haline geçer. Bu duruma faz (safha) değişikliği denir. Sıvıyı meydana getiren tanecikler (atom veya moleküller) birbirlerini çeker. Sıvı ısıtıldığı zaman, tanecikler arasındaki çekim kuvveti yenilir ve tanecikler sıvı fazdan (ortamdan) ayrılarak gaz haline dönüşürler. Gazı meydana getiren tanecikler her yönde hareket edebilir ve bulundukları kabın şeklini alırlar.

Gazlar birbiriyle her oranda karışabilir. Gazların birbiri ile oluşturdukları karışımlar homojendir. Hacimleri, dolayısıyla yoğunlukları basınç ve sıcaklığa göre değişir. Genellikle gazın basınç veya sıcaklığının az miktarda değişmesi, gazın hacminde çok büyük değişiklikler meydana getirir. Bütün gazların genişleme ve sıkışma katsayıları aynıdır. Fakat sıvı ve katıların böyle bir özelliği yoktur. Bu yüzden gazlar, katı ve sıvılardan daha kolay incelenir.

Hareket halindeki gaz moleküllerinin (taneciklerinin), bulunduğu kabın cidarına (duvarına) çarpması sonucu meydana gelen etkiye, gazın basıncı denir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Hareket

Hareket

Bir varlığın belli bir noktaya göre yer değiştirmesine denir. Hareket, bir cismin sabit bir noktaya göre yerinin zamana karşı değişimidir.

Hareketle ilgili en temel kanunlar, Newton'un hareket kanunları olarak adlandırılan; hareket eden bir cismin davranışlarının Isaac Newton tarafından incelenmesi ile elde edilmiş olan kanunlardır.

Newton'un hareket kanunları şu şekilde ifade edilebilir:

Newton'un I. Hareket kanunu (Eylemsizlik): Bir cisme etki eden net bir kuvvet yoksa, o cisim durur ya da sabit hızla doğrusal hareket yapıyorsa bu hareketine devam eder.

Newton'un II. Hareket kanunu: Bir cismin momentumunun zamana karşı değişimi, cisme etki eden net kuvvet ile orantılı ve aynı yöndedir. Şu şekilde denklemsel olarak ifade edilebilir.
(P : momentum; t: zaman; F: kuvvet; M: kütle; V: hız; a: ivme)

Newton'un III. Hareket kanunu (Etki-Tepki): Evrendeki tüm kuvvetler birbirine eşit ve zıt yönlü çiftler halindedir. Yani bir cisim üzerine etki etmekte olan her harici kuvvet için ona eşit ve zıt yönde bir kuvvet bulunmaktadır.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Kaldırma Kuvveti

Kaldırma Kuvveti

Sıvı içerisine kısmen veya tamamen batan cisimler sıvı tarafından yukarı doğru itilirler. Bu itme kuvveti, sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetidir.

Sıvıya batırılan bir tahta parçası yukarı çıkmak ister. Tahta parçasının tamamını batacak şekilde sıvı içinde tutabilmek için üstten bir kuvvet uygulamak gerekir.

Cismi yukarı çıkmaya zorlayan kaldırma kuvveti, cisim tarafından yeri değiştirilen sıvının ağırlığına eşittir. Yeri değişen sıvının hacmi, cismin batan kısmının hacmine eşit olduğundan, kaldırma kuvveti:
F (kaldırma) = V (batan) . d (sıvı) . g bağıntısı ile hesaplanır.

Cisimlere uygulanan sıvı kaldırma kuvveti, sıvının öz kütlesine bağlıdır. Aynı cismin farklı sıvılardaki konumları farklı olabilmektedir. Saf su içine atılan yumurta dibe batar. Suya tuz ilave edilerek karıştırıldığında yumurta yüzmeye başlar. Bunun nedeni suya tuz karıştırıldığında suyun öz kütlesinin artması ve Fk = Vb . ds . g bağıntısına göre, kaldırma kuvvetinin büyümesi, dolayısıyla bileşke kuvvetin yukarı doğru olması ve yumurtayı yukarı yönde hareket ettirmesidir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Katı

Katı

Maddenin üç temel hâlinden biri.

Maddenin, atomları arasındaki boşluğun en az olduğu halidir. ‘Katı’ olarak adlandırılan bu haldeki maddelerin kütlesi, hacmi ve şekli belirlidir. Bir dış etkiye maruz kalmadıkça değişmez. Sıvıların aksine katılar akışkan değildir. Fiziksel yollarla, diğer üç hal olan sıvı, gaz ve plazmaya dönüştürülebilirler. Altın demir gibi madenler katı maddelere örnektir.

Gaz ya da sıvı hâldeki madde katı hâle dönüşürken maddeyi oluşturan atomlar daha düzenli bir üç boyutlu yapıya geçer. Katı durumdaki bir maddenin atomları arasındaki boşluk azalır. Bu nedenle aralarındaki çekim kuvveti de artar.

Katı maddelerin biçim değiştirebilmesi için dışarıdan bir kuvvetin etki etmesi gerekir. Maddenin bu kuvvete göstereceği direniş, onun dayanıklılığını gösterir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Kuvvet

Kuvvet

Fizikte kuvvet, kütleli bir cisme hareket kazandıran etkidir. Hem yönü hem de büyüklüğü olan kuvvet, vektörel bir niceliktir.

Newton'un ikinci yasasına göre sabit kütleli bir cisim, üzerine uygulanan net kuvvetle doğru, cismin kütlesi ile ters orantılı bir şekilde hızlanır. Bir cisme uygulanan net kuvvet, cismin kazandığı momentumun zamana bağlı değişimine eşittir.

Üç boyutlu nesnelere uygulanan kuvvet de nesnenin dönmesine veya deforme olmasına veya basınçta değişime ve hatta bazı durumlarda hacmin değişimine sebep olabilir. Bir eksen etrafında dönme hızında değişime sebep olan kuvvet eğilimine tork denir. Deformasyon ve basınç bir nesne dahilindeki zorlama kuvvetlerinin sonucudur.

Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla vektörlerle ilgili bütün özellikler kuvvetler için de geçerlidir. Kuvvet ‘F’ harfi ile gösterilir ve ‘dinamometre‘ denilen yaylı kantarla ölçülür.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Sıvı

Sıvı

Bulunduğu kabın biçimini alabilen ve üstü yatay bir düzlem durumuna gelebilen (cisim) , mayi.

Sıvı, maddenin ana hallerinden biridir. Sıvılar, belli bir şekli olmayan maddelerdir, içine konuldukları kabın şeklini alırlar, akışkandırlar.

Sıvının hacmi, onun sıcaklık ve basıncına bağlıdır. Sıvılar iletkendir. Fakat iletkenlikleri içlerine konulan maddelerle değişebilir.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


Yoğunluk

Yoğunluk

Yoğunluk, herhangi bir cismin hacminden kütlesinin veya kütlesinden hacminin hesaplanabilmesine imkân sağlar. Kütle; hacimle yoğunluğun çarpımına, hacim ise kütlenin yoğunluğa bölümüne eşittir.

Yoğunluk birimi gram/cm3 (gram/mililitre) veya kg/m3'tür.

8. Sınıf / Fen ve Teknoloji | Kuvvet ve Hareket


 

 
     
     
     
   
 
 

e-dershane.biz © 2018 | Gizlilik İlkemiz | Kullanım Şartları
DERPAŞ Dergi Yayın Dağ. Paz. ve Tic. AŞ / Akbıyık cad. No:61/2 Sultanahmet - İSTANBUL
Tel: 0212 518 10 50 / Faks: 0212 518 05 00 / E-mail: dershane.biz@gmail.com
 
 
Ana SayfaAna SayfaKavramlar Sözlüğü